Facebook Share

13 juin 2014

And Now Ladies and Gentlmen... უწესიერესი მერი!

ლიბერალი 11.06.2014






2001 წელს პარიზის მერად ტუნისში დაბადებული და გაზრდილი სოციალისტი ბერტრან დელანოე დაინიშნა. ჩემი თბილისელი მეგობრები ძალიან შეწუხდნენ, პარიზს სოციალისტი მერი არ ეკადრება, თან `იმნაირიო~ ჩურჩულით მისამძიმრებდნენ. გასაკვირია, მაგრამ საქართველოში ათი წლის წინაც კი ადამიანები გაცილებით დელიკატურნი იყვნენ, ვიდრე დღეს არიან. ბერტრან დელანოე დეკლარილებული ჰომოსექსუალი გახლავთ. მე ნაკლები დელიკატურობით   ვპასუხობდი, მოდი ყველამ თავის "პიდარასტ" მერს მიხედოს-მეთქი... იცინოდნენ. საწინააღმდეგო არავის არაფერი უთქვამს, ზუსტად ხვდებოდნენ, რაც მქონდა მხედველობაში.

მას შემდეგ ცამეტი წელი გავიდა. თბილისმა რამდენიმე "სექსუალურად მხნე" (ი.ჩ.)  და პოლიტიკურად გაუკუღმართებული მერი გამოიცვალა. პარიზმა კი - მხოლოდ ერთი - ბერტრან დელანოე, ისიც სულ ახლახან ასევე სოციალისტმა ქალმა _ ან იდალგომ ჩაანაცვლა. კვლავ უმცირესობის წარმომადგენელმა, მხოლოდ ამჯერად ეთნიკურის - იდალგო წარმოშობით ესპანელია.
პარიზში ამ წლების განმავლობაში ძალიან ბევრი რამ შეიცვალა, ოღონდ ისე, რომ სახე არ დაუკარგავს. წლების შემდეგ კვლავ დაბრუნებული ტურისტი ვერც კი შეამჩნევს ცვლილებებს.

თბილისიც შეიცვალა. თან ძალიან. როგორც იტყვიან, ვეღარ იცნობ!  ალაგ-ალაგ თითქოს გალამაზდა, განათდა, გასუფთავდა... ალაგ-ალაგ კი დაუშნოვდა, 90-იან წლებში მისი ისედაც შელახული სახე კიდევ უფრო დეფორმირდა. ახალი სახე ჯერ ვერ შეიძინა. ყოველმა პოლიტიკურად "იმნაირმა" მერმა სათითაოდ მრავალი ქვა  ესროლა ქალაქს... და არც ერთმა არ ააცდინა. არც ერთი...
ისინი, პირველ რიგში, პოლიტიკოსები იყვნენ და მერე მერები. ქალაქი, ისევე როგორც ყველაფერი დანარჩენი პარტიის სამსახურში იდგა და შესაძლებლობისდაგვარად პარტიის პარალელურად ხან ვითარდებოდა, ხანაც დეგრადირდებოდა.  ტყუპისცალივით იმეორებდა პარტიის სახეს.
დეპოლიტიზებულ მერს ალბათ არც ახლა უნდა ველოდოთ. ყოველ შემთხვევაში წინასარჩევნო კამპანია, განსაკუთრებით პარტიული ტელერიტუალები ამ პერსპექტივას ნაკლებად იძლევა. ულევი ქართული ტოკშოუები ერთმანეთის მონაცვლეობით იწვევენ პარტიებს მთელი შემადგენლობით და ერთსა და იმავე კითხვებს უსვამენ. ისინიც ერთსა და იმავეს პასუხობენ. განსაკუთრებით ამაღელვებელია, როდესაც ინგა გრიგოლიას გადაჭედილ სტუდიაში შოუს ბოლოს სათითაოდ იძახებენ ყოჩაღ კანდიდატებს პარტიის ფავორიტი პატრიოტული სიმღერის ჰანგებისა და მქუხარე ოვაციების ფონზე.
"რეაქციაში" გამართული ერთ-ერთი პირველი პოლიტიკური ბალმასკარადის დროს, რომელიც ბურჯანაძე-კოალიციას მიეძღვნა, შეკრებილმა ნიღბიანმა ჭრელმა საზოგადოებამ და მისმა მრავალშვილიანმა კანდიდატმა დიმიტრი ლორთქიფანიძემ  პირობა დადეს, რომ ამ ქალაქში ერთსქესიანთა ქორწინება არასდროს არ შედგება და ამის იმედი სულ ტყუილად აქვთ "ნაციონალებსა" და კოალიცია "ქართულ ოცნებას"... რომლებმაც, თავის მხრივ, მომდევნო გადაცემებში "ხატზე ფიცით"  იგივე პირობა დადეს... საერთოდ  ამ არჩევნების ნოუჰაუ აშკარად  ყველა მონაწილე კანდიდატის მიერ ერთსქესიანთა ქორწინების არდაშვების საზეიმო და საყოველთაო ფიცია, აუცილებლად საგანგებოდ გამოპრანჭულ-დავარცხნილი ოჯახის წევრებისა და  ბავშვების თანდასწრებით! 
ქალაქში ასეთი ეგზოტიკური ქორწინების მსურველები თითქოს არსად შეინიშნება, მიუხედავად ამისა, უნდა ითქვას, რომ  არჩევნების კამპანიის ერთ-ერთი მთავარი ლაიტმოტივი მაინც ერთსქესიანთა ქორწინება და ანტიდისკრიმინაციული კანონია. რაოდენ პარადოქსულადაც არ უნდა ჟღერდეს აბსოლუტურად ტრადიციული ორიენტაციის თვითმართველობის არჩევნების ბედს, თავისდაუნებურად და მე ვიტყოდი თავისდასაუბედუროდ, მნიშვნელოვანწილად ქართველი ჰომოსექსუალები განსაზღვრავენ. საერთოდ ისინი რომ არა, არავინ იცის, რას მოიფიქრებდნენ პიარისთვის ქართველი მერობისა და საკრებულოებში მოხვედრის  კანდიდატები. უნდა აღინიშნოს - ყველაზე სექსი არჩევნებია საქართველოს ისტორიაში! იმდენად, რომ კანდიდატების შეფასების მთავარი კრიტერიუმი - წესიერება, გარკვეულწილად, რაღაც ეროტიკულადაც კი ჟღერს.
საერთოდ საქართველოში  გამოთქმას -  "უწესიერესი კაცი" ბევრ რამეზე შეუძლია მიგანიშნოთ - მაგალითად, როდესაც ნაციონალები წარადგენენ თავიანთ კანდიდატ ნიკა მელიას და როცა გიგი უგულავა თავგამოდებით ამტკიცებს, რომ ეს `სხვათა შორის უცოლო~ ახალგაზრდა ბატონი ქალაქის ბიუჯეტს ბოლო კაპიკამდე თბილისელებს მოახმარს, ლოგიკური, ერთგვარი "ფროიდისტული" კითხვა გიჩნდება თავად ყოფილი მერის წესიერებასთან დაკავშირებით... გრძნობ, რომ აშკარად რაღაც აწუხებს... და პროკურორების პრეტენზიები გახსენდება. ასევე, როდესაც "ქართული  ოცნება" თავის კანდიდატ ნარმანიას აფასებს, როგორც განსაკუთრებულად  წესიერ ადამიანს, რომელიც არასდროს არაფერს მოიპარავს, ფიქრობ, რომ საერთოდ წესიერი ხალხი წესიერებაზე ამდენს არ ლაპარაკობს და გული ისევ რაღაც უწესო ეჭვებით გევსება...
კანდიდატების შეფასების კიდევ ერთი მთავარი კრიტერიუმი მათი გულანთებული პატრიოტიზმი და, რა თქმა უნდა, მენეჯერისა და მეურვის დიდი ნიჭია. ამასთან, ყველა უტიფრად არის დარწმუნებული, რომ არჩევნებში აუცილებლად თვითონ გაიმარჯვებს და არავითარ შემთხვევაში ვინმე სხვა!... ეს  ეტყობა პიარტექნოლოგებმა ასწავლეს, ამ მეტწილად უსაფუძვლო ოპტიმიზმს, სამსახურის შოვნის იმედით შეკრებილი აღგზნებული მხარდამჭერები, მგზნებარე ოვაციებს უმართავენ. საერთოდ კანდიდატებისა და მათი მხარდამჭერების  გამოსვლები ისე წააგავს ერთმანეთს,  კაცი იფიქრებს, რომ ყველას ერთი პიარის სპეციალისტი ემსახურება და  ერთსა და იმავეს ასწავლის.
სინამდვილეში ყველამ მშვენივრად იცის, ამ არჩევნებში ვინც გაიმარჯვებს. საქართველოში ერთადერთი არჩევნები, რომელიც სიურპრიზით დამთავრდა 2012 წლის არჩევნები იყო და მან ტენდენცია სამწუხაროდ ჯერჯერობით ვერ შექმნა.
დავით ნარმანია უპირობო ფავორიტია. მხოლოდ მითი იმის შესახებ, რომ მას მხოლოდ იმიტომ ირჩევენ, რომ ის აპოლიტიკური და ძალიან მეურნე კაცია, თავად  პრემიერმა ღარიბაშვილმა რამდენჯერმე დაამსხვრია.
სპორტის სასახლეში გამართული კოალიციის ყრილობაზე ახალგაზრდა პირველმა მინისტრმა მის მიერვე გამოძახებულ და სცენაზე ძუნძულით ასულ ქვეყნის 12 ყველაზე დიდი ქალაქის აქოშინებულ მერობის კანდიდატს ხელი ჩამოართვა და ბექმუსიკოსებივით უკან გაამწკრივა, შემდეგ მან რაღაც აღტკინებული კონფერანსიის ხმით ნამდვილი მეგა როკვარსკვლავივით გამოიხმო დავით ნარმანია სცენაზე და ისე მაგრად ჩაიკრა გულში, რამდენიმე წლის უნახავი დაბრუნებული "უძღები ღვიძლი ძმა" გეგონებოდათ! ცოტა ხნით ადრე კი მან ერთი ძალიან მნიშვნელოვანი განცხადება გააკეთა. ეს მას შემდეგ, რაც აგონიაში მყოფმა თბილისის მერიის აპარატის  ნარჩენებმა, საბაგირო გზების პროექტი დაბლოკა. ამ მრავალ ასეულმილიონიანი სისულელით თავზარდაცემულ თბილისელებს ბატონი პრემიერი შეჰპირდა, რომ მათ, ანუ  ძველ მერიას, ორი თვე დარჩა, მერე კი ყველაფერი ისე გაკეთდება, როგორც საჭიროა, როგორც ხვდებით მას ეჭვი არ ეპარება, რომ ნარმანია მართლაც ისეთ გადაწყვეტილებებს მიიღებს, როგორიც საჭიროა..
მაგრამ როგორი გადაწყვეტილებებია საჭირო? ვინ წყვეტს რა არის საჭირო? საერთოდ  როგორი მერი სჭირდება თბილისს? ვის ირჩევს საქართველოს დედაქალაქი, მეურნეს თუ პოლიტიკოს?  ფაქტია, როდესაც ქვეყნის მოსახლეობის მესამედი ერთ ქალაქში ცხოვრობს, იმ ქალაქის მერი მეურნეც უნდა იყოს და პოლიტიკოსიც, მაგრამ ეს პატარძლის წესიერებისა არ იყოს, თავისთავად მოცემულებად უნდა იგულისხმებოდეს და არა რაღაც განსაკუთრებულ თვისებად. ამ არჩევნების ძირითადი წითელი ხაზი, რომ ახალი მერი მეურნე უნდა იყოს და არა პოლიტიკოსი, მტკნარი ტყუილია და წესიერი ხალხი ამას არ უნდა ამბობდეს.
არის კიდევ ერთი ძალიან მნიშვნელოვანი, მე ვიტყოდი, თითქმის გადამწყვეტი შეფასების კრიტერიუმი... რაც, ჩემი აზრით, ყველაზე მნიშვნელოვანი ნაწილი უნდა იყოს იმ ადამიანის ღირსებების, რომელიც დედაქალაქის მერობას აპირებს... ეს ძალიან მარტივად რომ ვთქვათ, არის კანდიდატთა ზოგადი კულტურა, რომელსაც საქართველოში არავინ არასოდეს სერიოზულად არ აღიქვამს და, მით უმეტეს, არ მოითხოვს პოლიტიკოსისგან.  ჩვენი ეპოქის დიდი ქალაქის მერი არა მოურავი, არამედ ქალაქის დირიჟორი უნდა იყოს, რადგან 21 საუკუნის დედაქალაქი დიდი ორკესტრია და არა ბატონის მამული, რომელსაც მეურნე, გაქნილი მოურავი უვლის. 
ზოგადი კულტურა არის სწორედ ის ძალზედ მნიშვნელოვანი რამ, რაც ასე აკლდა თბილისის ყველა მერს და რაც მიზეზია იმისა, რომ  მათ, შესაძლოა გულწრფელად, მართლაც უკეთესის გაკეთების სურვილით, სახე დაუკარგეს დედაქალაქის იმ უბნებს, რომლებსაც ცვლილებები ყველაზე ნაკლებად ესაჭიროებოდათ. ყველაზე უშნო და უსახო უბნები კი, რომელიც ქალაქის  უმეტეს ნაწილს შეადგენს - ხელუხლებელი დატოვეს. ეს გულწრფელობა მათი ზოგადი კულტურის  დეფიციტის ბრალია. რომელიც ასე აკლდათ ქალაქის მერებს, განსაკუთრებით თავგასული რომაელი კონსულივით თავდაჯერებულ ბატონ უგულავას. რადგან არც ერთ მის წინამორბედს არ ჰქონია ამხელა შანსი, რამე გაეკეთებინა თბილისისთვის, რამდენიც მას და მის გუნდს ჰქონდა. სწორედ მათი  კულტურის დეფიციტის  გამო აშენდა ქალაქის ცენტრში ადმინისტრაციული შენობა - იუსტიციის სახლი, მხოლოდ იმიტომ, რომ მათ ბატონს ასე სურდა. ამ ადმინისტრაციულ სამოთხეში შესაძლოა ცხოვრებაში სულ ორჯერ მოგიწიოს მისვლა რაღაც საბუთის ასაღებად... სამაგიეროდ   ბევრი წლების განმავლობაში იქ, გაჩეხილ პარკში და კორტებზე ყოველდღე უამრავი ადამიანი დადიოდა.
ან თუნდაც 145 წლის წინ აშენებული მიხეილის საავადმყოფო - ქალაქის სამოქალაქო ცხოვრების იშვიათი მოწმე - ჩვენს ქვეყანაში მედიცინის განვითარების ერთნახევარი საუკუნის განსხვისებული ისტორია... მათ ალბათ არ მიუქცევიათ ყურადღება, რომ ევროპაში კლინიკების კუთვნილი ისტორიული შენობები, ისეთივე ხელშეუხებელია, როგორც ჩვენთან ეკლესიები, რომლებიც რატომღაც ქართველებს ჩვენი ისტორიის ერთადერთი დასტური გვგონია, რადგან სამოქალაქო კულტურის ისტორიის დამადასტურებელი თითქმის აღარაფერი დაგვრჩა. სამშობიაროსაც კი ვერ უჩვენებთ თქვენს შვილს, ან შვილიშვილს, რომელშიც დაიბადეთ; ვერც პარკს, სადაც დედა გასეირნებდათ ეტლით, როცა პატარა იყავით; კინოთეატრს, სადაც თქვენი ყველაზე საყვარელი ფილმები ნახეთ... კარგად თუ ჩაყვებით თქვენი წარსულის ძაფს, აღმოაჩენთ, რომ თქვენი ცხოვრება ალაგ-ალაგ გულმოდგინედ წაშლილია... ვიღაც მუყაითი მოფუსფუსე კაცუნები ამოშლილ ადგილებზე ასფალტს აგებენ, უშნო სახლებს, ბრიყვულ მონუმენტებს, ესტაკადებს აშენებენ... ისინი, თავის მხრივ, აშენებიდან ექვს თვეში რატომღაც ძველ უშნო და ჭუჭყიან ნაგებობებს ემსგავსებიან, რომლებიც თითქოს დღედღეზე უნდა დაანგრიონ... ალბათ ასეც მოხდება, მათ სწორედ მაშინ დაანგრევენ, წაშლიან, როდესაც ისინი ახალი თაობისთვის რაიმე სენტიმენტალურ ღირებულებად გადაიქცევიან და საკუთარ შვილებსაც ხახამშრალს დატოვებენ... ეს მომავალი მუყაითი და თავდადებული წესიერი მერები და უწესიერესი ერთგული საკრებულოები...
ჩემი აზრით, ყველაზე კონცეპტუალური, რაც თბილისში ბოლო ოცი წლის განმავლობაში გაკეთდა აეროპორტის გზაზე პრეზიდენტ ბუშისთვის, პლასტმასის ყვავილებით მორთული ორი საბჭოთა მახინჯი საცხოვრებელი კორპუსის ფასადი იყო. არც მანამდე და არც მერე ოცდამეერთე საუკუნის პირველი ათწლეულის  ქართული დეკადანსის ასეთი ძლიერი ვიზუალური მესიჯი არავის გაუკეთებია. ეს იყო ზუსტად ის პოტიომკინური კულტურა, რომელსაც ქალაქის მესვეურნი მთელი ამ წლების განმავლობაში ატარებდნენ. ამ სინთეტიკურად მარად აყვავილებული უშნო ფასადებისთვის ხელი არ უხლიათ. არავის მოსვლია აზრად, რომ ბუშის წასვლის შემდეგ იმავე ქოთნებში ნამდვილი ყვავილები დაერგო, რომელსაც დროდადრო მხოლოდ წყლის დასხმა სჭირდება. იმ შემთხვევაშიც კი, თუ ამ ორ უზარმაზარ კორპუსში სულ ათი ოჯახი გაბედავდა ყვავილების მოვლას, სახლებს ბევრად უფრო კეთილი სახე მიეცემოდა... იმ ათ ოჯახს ერთი წლის მერე კიდევ რამდენიმე მეზობელი მიბაძავდა, მერე კიდევ რამდენიმე... და დღეს ეს ორი მახინჯი კორპუსი შესაძლოა ისეთივე ლამაზი ყოფილიყო, როგორც უამრავი უშნო და არაფრით გამორჩეული სახლი ევროპაში, რომლებსაც ადამიანები ფსიქოლოგებივით  "აიძულებენ" ოდნავ უფრო ლამაზები, მოხდენილები  გახდნენ... და რომელსაც ისე შევნატრით, თითქოს რაიმე განსაკუთრებული სირთულე იყოს იგივეს გამეორებაში. მაგრამ ამას ბიძგი სჭირდება. ანუ  ის, რაც ყველა ქართველ მერს კატასტროფულად აკლდა - კულტურა. სწორედ მისი დეფიციტია დღემდე იმის ვერგაცნობიერების მიზეზი, რომ მერი ქალაქის დირიჟორია და არა აროგანტული მათრახიანი  მოურავი...  რომლის კომიკურ პერსონაჟსაც ასე უნიჭოდ განასახიერებენ თბილისის მერობის კანდიდატთა უმრავლესობა წინასარჩევნო `ტელესპექტაკლებში~.
როდესაც კულტურაზე და  განსაკუთრებით სახელმწიფოებრივად მოაზროვნე ადამიანის კულტურაზე ვსაუბრობთ, აუცილებლად გასათვალისწინებელია, რომ შინაგანი კულტურა პრინციპების პირდაპირპროპორციულია და არა წაკითხული წიგნების რაოდენობისა. პრინციპები კი სწორედ ის არის, რაც ქართველ ჩინოვნიკებსა და პოლიტიკოსებს შორის ძალიან ცოტას გააჩნია, დასაცავიც არაფერი აქვთ. ამიტომაც დაფრინავენ ასე ლაღად ერთი პარტიიდან მეორეში, კოალიციიდან ფრაქციაში და ისევ უკან, მარჯვნივ, ან მარცხნივ... საბოლოოდ კი ისევ წინ, მარტორქასავით.
გულახდილად რომ ვთქვათ, თბილისის ისტორია მტრისა თუ მოყვრის მიერ, პერმანენტული განადგურებისა და ვიღაც ახალი გაბღენძილის ჭკუაზე მისი თავიდან აშენების ისტორიაა .  ის არასდროს ყოფილა ფლორენცია, მაგრამ რაღაც ურბანული კულტურის ჩანასახები ყოველთვის ჩნდებოდა, თუმცა როგორც კი ცოტათი წამოიზრდებოდა,  რადიკალურად იცვლებოდა, ინგრეოდა და თითქოს ყველაფერი ისევ ნულიდან იწყებოდა.
ბოლოს ყველაზე მკვეთრად გამოხატული და შესაძლოა ყველაზე  მიმზიდველი ქალაქური კულტურა სამოციანი წლების ბოლოს, მჟავანაძის ეპოქის "ახალი" თბილისელების დიდი დამსახურებით, მოკვდა. დასავლეთში, სექსუალური და კულტურული რევოლუციის პარალელურად, თბილისში პირველი დიდი ბურჟუაზიულ-სნობური "რევოლუცია", უფრო კი პროვინციასა და ქალაქს შორის განხეთქილება მოხდა. რომელმაც სამოცდაათიანებსა და განსაკუთრებით  ოთხმოციანებში თავის აპოგეას მიაღწია. ბოლოს, 90-იანი წლების დასაწყისში კი სამოქალაქო დაპირისპირების, სიძულვილის სისხლიან ინგრედიენტად იქცა.
ნებისმიერი ურბანული კულტურა განუწყვეტელ განახლებად დინამიკაზეა დაფუძნებული. თბილისი, ისევე როგორც ყველა სხვა დედაქალაქი, თავის იმ ქალაქურ კულტურას, რომელსაც დღეს მივტირით, სწორედ პროვინციასა და ქალაქის კულტურულ ჰარმონიას უნდა უმადლოდეს და არა ადგილობრივ წვრილ ბურჟუაზიას, რომელიც გარდა კულტურული კონტექსტისა განსაკუთრებულს არასოდეს არსად არაფერს ქმნის. თუმცა ეს უკანასკნელი ერთგვარ ნიადაგს წარმოადგენს, სადაც რაღაც ახალი უნდა დაითესოს და გაიზარდოს. რაც, თავის მხრივ, რა თქმა უნდა, საციცოცხლოდ მნიშვნელოვანია. სწორედ ამიტომაც ჰქვია მას დედაქალაქი. ის კულტურული კონტექსტი, დედის პლაცენტაა, რომელიც გარედან მოხვედრილ მარცვალს ფეტუსად აქცევს, ზრდის, ანაყოფიერებს, ბადებს ჭინთვებსა და ტკივილებში მჩხავანა მშვენიერ თავად გამრავლების უნარიან ნაყოფს...
მსოფლიოს დიდი კულტურის ცენტრებში დღესაც ასეა. ადამიანები იბადებიან, იზრდებიან, სადღაც მიდიან, ბრუნდებიან, მერე ისევ მიდიან, მათ ადგილს სხვები იკავებენ, რომლებიც, თავის მხრივ, რამდენიმე წელიწადში ისევ სადღაც მიდიან...
დიახ... XXI საუკუნეა! არავინ არავის აყვედრის არც წასვლას და არც ჩამოსვლას... აი, თბილისი კი ჯერ კიდევ მჟავანაძის ეპოქის დროის ტელეგადაცემა "ოქროპირის"  გაშარჟებული სკეჩებით ცხოვრობს "შეგვჭამა სოფელმას" თემაზე...  თბილისელობა რაღაც უძრავი გაქვავებული სტატუსია, რომელსაც კაცმა არ იცის, რა შემადგენლობა აქვს. მაგალითად, ჩემს თბილისელობაში ეჭვის შეტანა ძალიან ძნელია, მიუხედავად იმისა, რომ თითქმის ნახევარი ცხოვრება სხვა ქალაქში ვცხოვრობ. აი, ნარმანია კი,  მართალია თბილისში არ დაბადებულა, მაგრამ იქ 18 წლის ასაკიდან ცხოვრობს, მაინც ზუგდიდელია და ასეთად დარჩება მთელი ცხოვრება... ეს მისი  კანდიდატურის ყველაზე მთავარი კომპრომატია და რომც შეეცადო, ვერავინ აგიხსნის - რატომ. კაცმა არ იცის, რამდენი წლის ასაკში უნდა დასახლდე თბილისში რომ სრულფასოვანი თბილისელი გერქვას, ასევე არავინ იცის, არის თუ არა ლილოელი, ან თემქელი ისეთივე რანგის თბილისელი, როგორებიც არიან "ნაღდ ქალაქურ უბნებში" გაზრდილები... ან ეს ნაღდი უბნებიც ვინ დაადგინა, რა კრიტერიუმით დგინდება მათი ნაღდობა... არავინ იცის... მოკლედ ძალიან რთული ქალაქია. გაცილებით ადვილია ამერიკული გრინ ქარდის მოპოვება, ვიდრე - თბილისელის სტატუსისა.
თუმცა ამ გროტესკული სტატუსის მოთხოვნაში არის რაღაც კულტურული ხავსის მაგვარი, რომელსაც წყალწაღებული თბილისელები ეკიდებიან და ვერც გაამტყუნებ. მათ უთხრეს, რომ კატეგორიულად გადაწყვეტილია, მიმდინარე არჩევნებში - ქალაქის მერი უნდა იყოს კარგი მეურნე და არა პოლიტიკური ფიგურა. რა თქმა უნდა, ამის არავის სჯერა. ყველამ მშვენივრად იცის, რომ ნარმანია ზედმიწევნით გააკეთებს იმას, რასაც მას პარტია დაავალებს, პარტია კი იმას დაავალებს, რასაც "ზემოთ" ჩათვლიან საჭიროდ და ეშინიათ, მათ შორის იმ ნარჩენების განადგურებისაც, რაც ამ ქალაქს ჯერ კიდევ შემორჩა. ნარმანიას კი არაფერი ეტყობა იმ კაცისა, რომელიც ამ ნარჩენებს გრძნობს. ამიტომ მის მთავარ კომპრომატად მარტივად იქცა მისი თბილისელობა. მერე კი, როდესაც გაახსენდათ, რომ თბილისი ამ დღეში სწორედ "კარენოი" მერებმა ჩააგდეს, კითხვის ნიშნის ქვეშ მისი მენეჯერული უნარი დადგა. ნარმანიას კულტურულობის ხარისხით არც ისინი დაინტერესებულან. არადა გონივრული იქნებოდა მისი ვერბალური, ან ქცევის კულტურისთვის მაინც მიექციათ ყურადღება - შეამჩნევდნენ რომ მას არა თუ პრინციპები და იდეები, საკუთარი აროგანტულობაც კი არ გააჩნია და დროდადრო "უფროსობას" ცდილობს დაემსგავსოს  მოუქნელი, უხეში გამოთქმებით.
თბილისი, როგორც ჩანს, ვერ გადაურჩება ამ "ფუტურისტულ" საბაგიროებს, ვერც  სასტუმროს ვაკის პარკში, ან რაღაც შუააზიური სოცრეალიზმის ტიპის საოცრებას მრავალტანჯული პარლამენტის წინ, მხატვრის სახლის ადგილას...  ვერც   შიშის გამუდმებულ შეგრძნებას გადაურჩება, რომ ქალაქში, სადაც ერთი მუნიციპალური საცურაო აუზიც აღარ არის, გაყიდულ ლაგუნა ვერეს ადგილზე რამე უფრო მომგებიანს არ ააშენებენ... რადგან, როგორც პოეტი ამბობს, აქ "ყველაფერი მოსულა" განსაკუთრებით ქალაქის განაშენიანებაში. თბილისი, რომელიც ოდესღაც ამოტრიალებულ ჭრელ ქოლგას გავდა, მალე ბავშვის არეული ფერადი კუბების  ყუთს დაემსგავსება და ამ კუბებს დაკაცებული მეურნე ბავშვი, გნებავთ მოურავი, ცხადია უფრო ადვილად და ეფექტურად დაალაგებს ისე, როგორც მიუთითებენ.
ყველაფერი დანარჩენი, მილიონი ხე, ეკოლოგია, რეგიონალური კულტურის ცენტრი, რომელსაც ნარმანიას ნაცვლად კამპანიაში ჩართული ხელოვანები გვპირდებიან, ძალიან სევდისმომგვრელად და ინფანტილურად გამოიყურება, ძალიანაც რომ გინდოდეს თავი მოიტყუო, არაფრით გამოგივა. ამ ყველაფრის გაკეთებას კულტურის მნიშვნელობის გააზრება სჭირდება, რაც ნარმანიას ისევე როგორც სხვა კანდიდატებს, არ გააჩნიათ, რომელიც მათ საარჩევნო კამპანიის დაწყებისას გაახსენდათ და არჩევნების დამთავრების მეორე დღესვე დაავიწყდებათ, რადგან მათ არ სჯერათ კულტურის. მათ ჯერ არ გაუაზრებიათ,  რომ  ისეთი ქალაქის შემოსავალი როგორიც თბილისია, მხოლოდ მისი თვითმყოფადი კულტურა შეიძლება იყოს, რადგან სწორედ ეს იზიდავს ტურისტებს ქალაქში... თბილისს კი ძალიან დიდი შანსი გააჩნია იყოს ტურისტული ქალაქი და თავისი თავი თვითონვე დააფინანსოს, დაასაქმოს უამრავი ადამიანი და არა მარტო რესტორნებსა და კაფეებში, როგორც დღეს ხდება.  
დღევანდელ თბილისში ტურისტს ორ დღეზე მეტი ფაქტობრივად არაფერი ესაქმება, რადგან ეკლესიების, გოგირდის აბანოსა და მუზეუმში რამდენიმე ნახატის მეტი  სანახავი ფაქტობრივად არაფერია. ჩვენ ვამბობთ რომ ვართ დიდი კულტურის ერი, მაგრამ რაში აისახება ეს, როდესაც ქალაქში სეირნობ? საყოფაცხოვრებო დონეზე საერთოდ კატასტროფაა.  არსებობს  ათობით პრობლემა, რომელთა ჩამოთვლა შორს წაგვიყვანდა და რომელიც ბიუჯეტის უკმარისობის კი არა კულტურის დეფიციტის შედეგია, ავტომობილების მოძრაობიდან დაწყებული - ფანჯრებიდან გადმოგდებული ნაგვითა და მზესუმზირას ფურთხებით მოსეირნე ახალგაზრდებით დამთავრებული... ჩვენს  ვითომდა მრავალეროვან ქალაქში მულტიკულტურულობა კულინარიის დონეზეც კი არ იგრძნობა და მისი დასტური მხოლოდ საუკუნეების წინ აგებული სინაგოგა და მეჩეთია.
გასული წლის მონაცემებით საფრანგეთში კულტურის სფეროს კონტრიბუცია მთლიანი შიდა პროდუქციის მაჩვენებელში შვიდჯერ აღემატება საავტომობილო ინდუსტრიისას და 57,8 მილიარდ ევროს შეადგენს.
თუ გავითვალისწინებთ, რომ საფრანგეთი მსოფლიოში ერთ-ერთი ყველაზე დიდი ავტომწარმოებელია, ადვილად მივხვდებით, რომ კულტურა ეკონომიკის ისეთივე მოტორია როგორც მრეწველობა, სოფლის მეურნეობა, კომერცია... ისევ საფრანგეთის მაგალითს თუ მოვიტანთ, მისი დედაქალაქის ბიუჯეტი ძირითადად კულტურის წყალობით ივსება, სწორედ მისი თვითმყოფადი კულტურის გამო ჩადის იქ მილიონობით ტურისტი. ამიტომ მისი მერი პირველ რიგში ამ კულტურით ფასდება და მერე სანტექნიკისა და ასფალტის დაგების ცოდნით. დარგობრივი  სპეციალისტები დეპარტამენტების ხელმძღვანელებად მუშაობენ, ისევე როგორც ეს ხდება მსოფლიოს ყველა დიდი ქალაქის მერიებში.
ჩვენ  მიგვაჩნია და ამ არჩევნების შემდეგაც მივიჩნევთ, რომ კულტურის მინისტრის პოსტი სავსებით საკმარისია იმისათვის, რომ ქალაქის კულტურულ სახეზე პასუხისმგებლობა მას გადავაბაროთ. სამწუხაროდ, ეს დიდი შეცდომაა და ეს შეცდომა თბილისში ყოველ ნაბიჯზე აშკარად იგრძნობა, ისევე როგორც საქართველოს სხვა დიდ და პატარა ქალაქებში. ამიტომ განსაკუთრებით დასანანია, რომ ამ წინასაარჩევნო ალიაქოთში, რომელიც გარკვეულწილად სამოქალაქო საზოგადოების ჩამოყალიბების ერთგვარი ინტენსიური "ტრეინინგია",  კულტურა ჯერ არავის გახსენებია და სავარაუდოდ არც გაახსენდება.
მეტიც... ჩემი აზრით, ამ საქმეს ახლა უკვე  აღარაფერი  ეშველება. თბილისს ნებისმიერი არჩევნის შემთხვევაში კვლავ არ ეყოლება ისეთი მერი, როგორიც მას სჭირდება - დამოუკიდებელი, საკუთარი დასაბუთებული და ლოგიკური კონცეფციების, პრინციპების მქონე, მათი დაცვის, რეალიზების უნარითა და გამბედაობით. მაგრამ საჭიროა ყოველდღიურად ვიზრუნოთ იმისთვის, რომ 15 ივნისს არჩეულმა მერმა ნაკლები გააფუჭოს, ვიდრე მისმა წინამორბედმა, რომ საქართველოში ხუთი წლის შემდეგ მაინც გვქონდეს არაპროგნოზირებადი არჩევნების შანსი, რომ 2019 წელს მაინც არ იყოს პრემიერი ასე დარწმუნებული, რომ ყველა რეგიონში გაიმარჯვებს და "აბსოლუტური პრემიერი" გახდება... ეს იმის მანიშნებელი იქნება, რომ ჩვენს ქვეყანაში დემოკრატია გარდამავლიდან გარდაუვალ სტადიაში გადავა... ამასობაში კი იქნებ ჩვენს ქალაქებს, მათ შორის თბილისს სტაბილური კულტურული  სახის ჩამოყალიბებისა და მისი  შენარჩუნების ახალი შანსიც გაუჩნდეს.
პ.ქ. 5. 06.2014 Paris

4 juin 2014

პაატა ქურდაძე დროსთან დიალოგში - ლელა კოდალაშვილი

                                   რეცენზია
ჟურნალი "ახალი საუნჯე" N 10 აპრილი 2014


პაატა ქურდაძის პუბლიკაციებს პირველად ამ რამდენიმე წლის წინ, ინტერნეტჟურნალ ,,კალმასობაზე» გადავაწყდი.შთაბეჭდილება უცნაური იყო— ბევრი რამ მეუცხოვა. ავტორი ერთდროულად აქტუალურ, მანამდე ტაბუირებულ თემებსაც ეხებოდა და თავს გადახდენილ ისტორიებსა თუ ინცინდენტებსაც ისე ჰყვებოდა, რომ თავიდან აეცილებინა ზედმეტი ანალიზი, მსჯელობა და ჭკუის სწავლება, რაც ასე ძალიან უყვართ ქართველ ავტორებს. თან ამას ახერხებდა ბალანსის ზუსტი დაცვით, რასაც ჩემებურად ,,სიღრმისეულის მარტივად მოწვდის ხიბლი» ჰქვია. ძალიან მნიშვნელოვანია, რომ არ ჰქონდა მენტორის ტონი, იყო ირონიული, მსუბუქი და მძიმე ერთდროულად. ამ ტექსტებში იყო ბევრი ჰაერი და დრო ფიქრისთვის. იყო აგრეთვე იუმორი და თვითირონია. მთლიანობაში კი, ტექსტის გურმანებისთვის, საუკეთესო ,,გემოს» მქონე მთხრობელად აღიქმებოდა.
ყველა ქვეყნის ისტორიაში დროგამოშვებით დგება კულტურული აპათიის, ერთგვარი დეკადანსური განწყობის პერიოდი, როცა მხსნელად ხელოვნების ესა თუ ის სფერო, ესა თუ ის ჟანრი მოგვევლინება ხოლმე. ეს სფერო თუ ჟანრი იწყებს საზოგადოებაზე ყველაზე უკეთ ზემოქმედებას; ახერხებს,მიიპყროს ყველაზე მეტი ყურადღება, გაიჩინოს ყველაზე მეტი მიმდევარი, თაყვანისმცემელი, გაიმრავლოს აუდიტორია. ეს სფერო თუ ჟანრი ხდება მოდურიც. მისით ინტერესდებიან როგორც ინტელექტუალური, ასევე ფსევდოინტელექტუალური წრეები, ჭკვიანნი და უჭკუონი, ძველმოდურნი და ,,სვეტსკები», სნობები და ჭეშმარიტი ღირებულებებით მცხოვრებნი... მოკლედ, ნამდვილი საერთო-სახალხო ჟივილ-ხივილის პერიოდი დგება ხოლმე და, ცხადია, ეს პროცესი პოზიტიურად აისახება ქვეყნის ინტელექტუალურ ,,შუბლზე».
ჩვენს გამოპოლიტიზირებულ საზოგადოებაში, სადაც რესტორნის მიმტანიდან დაწყებული, პრემიერ-მინისტრით დამთავრებული— ყველა პოლიტიკოსობს, და კაცმა არ იცის, რეალურად რომელ მათგანში თვლემს ჭეშმარიტი დიპლომატიური ნიჭი, სკანდალურ ნიუსებზე მონადირე ჩვენს საზოგადოებაში, სადაც ინტერესების მხრივ მეათე საფეხურზე გადავიდა მხატვრული ლიტერატურა, თეატრი,კინო, მუსიკა და ფეხბურთიც კი... რაღაც ხომ უნდა გაჩენილიყო,რაც ამ სათაყვანებელ პოლიტიკასაც არ მოსწყვეტდა საზოგადოებას და, ამავე დროს, სულიერი ფასეულობებისკენ ხან შეუმჩნევლად,ხან კი სილის შემოკვრით მიახედებდა, შეახსენებდა მას, რომ ფიქრის დრო, დიდიხანია, დადგა, და რომ ეს უნარი თითოეულ ჩვენგანს გააჩნია.
აი, სწორედ ასეთ ისტორიულ კლიმატში გამოჩნდა პაატა ქურდაძე. გამოჩნდა შეთქმულივით ზუსტად იმ მომენტში, როცა მისი ტექსტები აქტუალობის პიკში უნდა მოხვედრილიყო და მოხვდა კიდეც. უმეტესად ხომ ავტორი სცდება ხოლმე ისტორიულ კონტექსტს და ამის გამო მას მოგვიანებითღა თუ აფასებენ. პაატას მოსვლა კი ის იშვიათი შემთხვევაა, როცა დრო და მწერალი ერთმანეთთან დიალოგში შედის — ამბობს ერთი და პასუხობს მეორე. სწორედ ამიტომ, მისი პუბლიკაციები მოვლენების გამოძახილია, უფრო სწორად, მომხდარი ამბების ანალიტიკური კორდებალეტია.
ძნელია, ცალკე გამოყო პაატას ბოლო წიგნი, ,,ანტიდოტი» და მისი სხვა წიგნებისგან მოგლეჯილად განიხილო. ალბათ იმიტომ, რომ ეს ის მწერალია, რომლის ტექსტები გაჯერებულია ჩვენში არსებული გადღაბნილი პრობლემებით,რომელსაც ხშირად არც დასასრული აქვს და არც დასაწყისი. ამ ავტორის წიგნებს მე ნუმერაციას გავუკეთებდი, რადგან მათში ასახული ამბები და ავტორის თვალსაზრისები ბოლო წლებს მოსდევს და მოჰყვება, აჩრდილივითაა ადევნებული უახლეს ისტორიას და მოვლენებს, ფაქტებს,ადამიანებს, ფიზიკურ თუ სულიერ ფასეულობებს თავისი პრიზმაში გარდატეხავს.
ბოლო წლებია,ჩვენი ქვეყანა, ლამისაა,საცირკო სანახაობების არენად იქცა. რელიგიურ, საზოგადოებრივ,პოლიტიკურ ცხოვრებაში, —ყველგან სარკასტული სპექტაკლების შემსწრენი ვართ და მე პირადად მაქვს ხოლმე მოლოდინი, ამა თუ იმ მოვლენას, რომელიც კრიტიკას, ანალიზს, ან უბრალოდ, სილის გაწვნას საჭიროებს, როდის გამოეხმაურება პაატა ქურდაძე. ეს ავტორი იქცა ერთ-ერთ მთავარ ,,ხმად», რომელმაც აუცილებლად უნდა გაიჟღეროს,როგორც ჯანსაღმა კომენტარმა,ამ ჩვენი სანახაობრივი, ხშირ შემთხვევაში, სიმახინჯის შემცველი ამბების ფონზე.

,,ანტიდოტი» რამდენიმე პუბლიკაციისგან შემდგარი წიგნია. პირველივე ესეში, ,,პროპაგანდა», ის მკითხველიც კი, ვისთვისაც უცხოა ამ ავტორის შემოქმედება, ამომწურავ ინფორმაციას მიიღებს ქურდაძის სტილის, ლექსიკის,საკითხისადმი მიდგომის, იუმორისა და ფილოსოფიის შესახებ. როგორც წესი, პუბლიცისტი, როცა ამა თუ იმ საკითხს განიხილავს, ის აღწერს ხოლმე მთავარ თემას და შემდეგ იწყებს დამატებითი დამაჯერებლობისათვის არგუმენტების მოტანას ისტორიული ფაქტების და მოვლენების მეშვეობით. პაატა ქურდაძე სრულიად საპირისპიროდ იქცევა— ლამისაა, დროში მოგზაურობას იწყებს, ჰყვება ძველ ამბებს,იქნება ეს ისტორიული მოვლენების აღწერა თუ საკუთარი თავგადასავალი.ამით ქმნის მთავარ ფონს, აღწევს მეტ დამაჯერებლობას და, როგორც ავტორი, მკითხველის მეტ ნდობასაც იხვეჭს ტექსტის შეფუთვის ამ ოსტატური მანევრით. ბუნებრივია,ამის შემდეგ, უფრო და უფრო ხისტ სათქმელსაც მეტი წონა და ფასეულობა ეძლევა. ასე იდეოლოგიურად თუ მენტალურად დაპირისპირებულ მკითხველსაც კი მეტად ულბება გული და ხშირად იმ სათქმელებსაც იღებს, რასაც მანამდე უპირისპირდებოდა. ტექსტის ამგვარი კარკასი,ნებით თუ უნებლიეთ, პაატა ქურდაძეს ორატორად აქცევს, რომელიც მოწინააღმდეგეთა ჯგუფებს თუ ვერ იმხრობს, ყოველშემთხვევაში, ყურების გამოფერთხვას მაინც აიძულებს.
ჩვენს საზოგადოებას ერთი საშინელი სენი აქვს — პოლიტიკური კოლიზიების ეპოქაში ცხოვრებამ, ერთი ხელისუფლების მეორეთი შეცვლამ, მიმდინარე პროცესებში არანორმალური დოზით ჩართულობამ ხალხს თავისი მთავარი საქმიანობა დაავიწყა და ყველა და ყველაფერი პოლიტიკურ ბანაკებად დააყოფინა. მწერალი,მომღერალი, სპორტსმენი,პედაგოგი, მღვდელი, მძღოლი თუ ფუნთუშების გამყიდველი— აუცილებლად ან ერთ და ანმეორე დაჯგუფებას უნდა ემხრობოდეს და, ბუნებრივია, ამ მენტალობით გაჟღენთილი მსოფლმხედველობისთვის უცხო და გაურკვეველია მოღვაწე,რომელიც არცერთი დაჯგუფების სამსახურში არ არის, ანუ, როგორც ამბობენ ხოლმე, არავიზე არ მუშაობს.
ჩვენს მაკიაველისტურ საზოგადოებას, რომელსაც რეფლექსიური აზროვნება ნაკლებად ახასიათებს, ამგვარი შემთხვევა დაუჯერებელ ამბად მიაჩნია. განზე მდგომის პოზიცია,რომელსაც ქურდაძე დაკვირვებისთვის იყენებს, ასეთი ადამიანების მიერ მასკარადად აღიქმება,ხოლო სხვა ქვეყანაში ცხოვრება, ერთგვარ პიედესტალად, საიდანაც ქვეყნის პრობლემებზე ღაღადისი ადვილია. სწორედ ასე აფორმებენ ხოლმე მკითხველები ამ ავტორის ნამდვილ პოზიციას, რომელსაც ხან ფაბიანური მოთმინებით,ხან ქართული ექსპრესიულობით უწევს გამკლავება საზოგადოების იმ ნაწილთან, რომელსაც უყვარს კლიშეები, სწორხაზოვნება და სტერეოტიპები.
სწორედ კლიშეებს ამსხვრევს პაატა ქურდაძე თავის ესეში, ,,დეჰუმანიზაცია». მისი, როგორც მწერლის, მთავარი ინსტრუმენტი კი მხილებაა. ის ამხელს განურჩევლად ყველას— დაწყებული მოქმედი პრეზიდენტიდან,რიგით ინტელექტუალამდე.,,ქართველ ინტელექტუალთა კლასი დღეს ისეთივე ჰიბრიდულ მდგომარეობაშია, როგორშიც ქართული დემოკრატია. ისინი გამუდმებით ანგაჟირებისა და დეანგაჟირების პროცესში არიან,ცდილობენ, კლასად ჩამოყალიბდნენ, თუმცა უჭირთ,რადგან მათ მარტო ინტელექტუალის როლი არ აკმაყოფილებთ, ეცოტავებათ და, ბარემ არტისტის როლიც სურთ შეითავსონ. ამისთვის კი არტისტულობა, კრეატიულობა,მოქნილობა — ბოლოს და ბოლოს სტილი აკლიათ...რაღაც არც ისე,,სექსი» ხალხია...თანაც ვერაფრით ვერ ჩამოყალიბდნენ საკუთარ როლზე საზოგადოებრივი განვითარების პროცესი. უფრო მეტიც, ხშირად იმ მეხანძრეებს ემსგავსებიან, რომლებიც აალებული სახლების ფონზე კოლექტიურ, სამახსოვრო ფოტოს იღებენ...» ამგვარი სარკაზმით,იუმორითა და ირონიითაა გაჯერებული ქურდაძის თხრობა.მის ლექსიკაზე ხანდახან ამბობენ, რომ ის ხულიგნურია,თუმცა კი, მე ვიტყოდი, რომ სიტყვები: ,,ბრიყვული»,,,გაუნათლებელი», ,,ბნელი» ,,,უნიჭობა» და ა.შ. მის თხრობას აცოცხლებს და ერთგვარი ფსიქოლოგიური ბუფერის როლსაც კი თამაშობს, რათა კონფლიქტის სამიზნეზე ერთგვარი ასხლეტა მოხდეს. ამგვარი ტრიუკებით ხშირად ახდენს ,,სიმძიმის ცენტრების» გადანაწილებას.მკითხველი იბნევა — ის ვერ არკვევს, ავტორი კანიბალიზმზე წერს თუ დღევანდელ საზოგადოებაზე, ხელისუფლებას აკრიტიკებს თუ სიტყვა ,,კულტივირებულის»ეტიმოლოგიას იკვლევს.
ამას წინათ,მწერალთა სახლში, პაატას წიგნის პრეზენტაციაზეც აღვნიშნე და აქაც გავიმეორებ— ჩვენი საზოგადოების საზღვარგარეთ მცხოვრები ნაწილი განსაკუთრებული პოლიტიკური აქტივობით გამოირჩევა. მაგრამ სამწუხარო ის არის, რომ უმეტესობას ქვეყანაში მიმდინარე მოვლენები არასწორად ესმის. პაატა ქურდაძის, როგორც ანალიტიკოსის, დამსახურება ისაა, რომ მიუხედავად იმისა,რომ ის წლებია, რაც საფრანგეთში ცხოვრობს, ამ დისტანციას საქართველოში არსებული პრობლემების სწორი რაკურსით გაშუქებისთვის იყენებს. მისი ტექსტების ხედვა და საკითხების შემფასებლური უნარი კიდევ ერთხელ არწმუნებს მკითველს,რომ ყველანაირი მდგომარეობა შეიძლება, გამოიყენო ჭეშმარიტებების საძიებლად და არა მისი დისკრედიტაციისთვის. იქნებ ამანაც ითამაშა ერთ-ერთი როლი იმაში, რომ ეს ავტორი გამორჩეულად მოექცა საზოგადოების ყურადღების ცენტრში. მისი პუბლიკაციების სტილური პათოსი ერთგვარ მიმდინარეობად იქცა, რასაც მერე სხვა ავტორებმაც მოუძებნეს თავიანთი განშტოებები.
მიუხედავად პაატა ქურდაძის ასეთი პოპულარობისა, მისი წიგნი,,,ანტიდოტი“, მაინც საზოგადოების ყურადღების მიღმა დარჩა. ამის მიზეზი ალბათ სოციალური ქსელებიცაა, სადაც პაატა აქტიურად გამოხატავს თავის ამა თუ იმ პოზიციას და მკითხველიც ხშირად იმ მცირე ფრაგმენტებით,ან სულაც ბლოგზე განთავსებული პუბლიკაციებით კმაყოფილდება.ასეა თუ ისე, ერთად შეკრულ პოლიგრაფიულ გამოცემას,თანმიმდევრულად მოწვდილ ძირითად სათქმელს, მუდამ აღმატებული ფასეულობა გააჩნია, ვიდრე ფეისბუკზე განთავსებულ სტატუსებს.
არ მიყვარს ხოლმე ე.წ. წვრილმანებზე გამოკიდება. გრამატიკულ და ტექნიკურ შეცდომებზე აქცენტი სგაკეთება. მაგრამ უთქმელობაც არა მგონია, მიზანშეწონილი იყოს. ამ შემთხვევაში რედაქტორთან,შოთა გაგარინთან მაქვს პრეტენზია... ეს რომ მისი ლექსების კრებული იყოს, არ გამოვეკიდებოდი,რადგან პოეტი შეგნებულად თუ უვიცობით შეიძლება არღვევდეს გრამატიკულ ნორმებს, ერთი გასათვალისწინებელია დამეორე - მისატევებელი. მაგრამ როდესაც რედაქტორის ფუნქცია გაქვს, წიგნის ყდაზე გამოტანილ წერილში არ უნდა იყოს დაშვებული ელემენტარული შეცდომები.მაგალითად, უნდა ეწეროს ,,დენს ურტყამს» და არა ,,დენს ურტყავს»,უნდა ეწეროს ,,მიახლოებული»და არა ,,მიახლოვებული». გარდა ამისა, რედაქტორი ვალდებულია, გადახედოს პდფ ფორმატში გამზადებულ წიგნს, სანამ სტამბაში გაუშვებდნენ, და შენიშნოს, რომ სარჩევით ნაწარმოებების მოძებნა შეუძლებელია, რადგან მითითებული გვერდები არ ემთხვევა წიგნის შიგთავსს. მე მგონია, რომ ამ მომენტებზე რედაქტორი უნდა ზრუნავდეს და არა ავტორი. თან, თუ გავითვალისწინებთ იმასაც, რომ პაატა ქურდაძის შემთხვევაში რედაქტორს შემოქმედებითი შრომა ნაკლებად მოუწევდა,რადგან ეს მწერალი ამ კუთხით კორექციებს ნაკლებად საჭიროებს, იმდენად გამართულია იდეურ-მხატვრული თვალსაზრისით მისი ყოველი პუბლიკაცია.

1 juin 2014

მარადიული პრობლემები და მარადიული სტუმრები - ინტერვიუ პაატა ქურდაძესთან.- ანანო ბაკურძე

თქვენი სახელი უწინარესად ლიტერატურასდა პუბლიცისტიკასთან ასოცირდებ. რატომ გადაწყვიეთ დოკუმენტური ფილმის გადაღება?

მე საკმაოდ ბევრი მიმუშავია აუდიოვიზუალურ სფეროში, უმთავრესად - დოკუმენტალისტად. ვგულისხმობ ჩემი ცხოვრების მეორე, ფრანგულ ნახევარ. შესაბამისად, ვქმნიდი ფრანგულ პროდუქციას. რაიმე განსაკუთრებული ამბიცია ამ სფეროში არ მქონია, ეს ჩემთვის მხოლოდ სამუშაო იყო, თუმცა მეტწილად - ძალიან საინტერესო, რომელმაც ბევრი რამ მასწავლა და რომლის წყალობითაც ბევრ საინტერესო ადამიანთან მომიწია შეხვედრა. დოკუმენტალისტის გამოცდილება ჩემს ესეებსაც ეტყობა - ხშირად უთქვამთ ჩემთვის, რომ ისინი ვიზუალურნი არიან, როგორც დოკუმენტური ფილმის სცენარები. ასეც არის. დოკუმენტური ფილმი ჩემთვის ილუსტრირებული წიგნია მოძრავი სურათებით. მთავარი მაინც ის არის, რას ყვები და როგორ ყვები. ამ უკანასკნელის ნაწილია სწორედ გამოსახულება, რომელიც შენს მონათხრობს ფილმად აქცევს. ილუსტრაციად ათასი რამის გამოყენება შეიძლება - პეიზაჟების, მთავარი გმირების გამოსახულების, ფოტოების, თავისთავად ცხადია, არქივებისაც. განსხვავება მხოლოდ ს არის, რომ ფილმის შექმნას, წიგნისგან განსხვავებით, ტექნიკური პერსონალი და მნიშვნელოვანი ბიუჯეტი სჭირდება. დოკუმენტურ ფილმს შიშველი ენთუზიაზმის ხარჯზე ვერ გადაიღებ.

მარადიული სტუმრები”?

- რაც შეეხებამარადიულ სტუმებს, ეს არის განუხორციელებელი ტელეპროექტის ნაწილი. ფაქტობრივად, გადაცემა-პილოტი, რომელიც მხოლოდ მას შემდეგ გადავაკეთე ფილმად, რაც საბოლოოდ დავრწმუნდი, რომ პროექტი, სამწუხაროდ, აღარ შედგებოდა და დიდი ენთუზიაზმით დაწყებული ქართული ტრადიციული დღეს-ხვალ არასოდეს დამთავრდებოდა.
რომელი არხისთვის მზადდებოდა პროექტი?

-მაესტროსთვის. ინციატივა და ჩემთან თანამშრომლობის სურვილი არხის მფლობელმა მაკა ასათიანმა გამოთქვა შარშან, ნოემბრის ბოლოს. მან დამირეკა და მითხრა, რომ განზრახული აქვს არხის რებრენდინგ და ძალიან უნდა, რამე გავაკეთო ისთვის. მე გავუგზავნე პროექტი, რომლის განხორციელება დიდი ხანია მინდოდა საქართველოში. პროექტით, როგორც მითხრეს, აღფრთოვანდნენ და შემომთავაზეს, სასწრაფოდ მომემზადებინა საპილოტო გადაცემა.

როგორი იყო პროექტის შინარსი?

- პროექტის შინაარსი მისი მიზნიდან გამომდინარეობდა, მიზანი კი იგივე იყო, რაც ჩემს ესებსა და სტატიებში - ვისაც ისინი წაუკითხავს, ალბათ შეამჩნევდა, რომ მე გამუდმებით ვცდილობ ქართული და დასავლური რეალობის ერთმანეთთან ინტეგრირებას. მეჩვენება, რომ საქართველოს მოსახლეობას, ხშირად - მის პოლიტიკურ და ინტელექტუალურ ელიტასაც კი, ევროპაზე, რომლისკენაც ის მიისწრაფვის, ძალიან ზოგადი, მეტიც - კომიკური წარმოდგენა აქვს. და ეს - მიუხედვად იმისა, რომ საქართველოს მოსახლეობის უმრავლესობა დღეს უკვე ნამყოფია ევროპაში, დიდი ნაწილი კი იქ ცხოვრობს. თუმცა ამა თუ იმ ქვეყანაში ცხოვრება ბევრს არაფერს ნიშნავს. მთავარი საზღვარი, როგორც ჩანს, ჩვენს გონებაშია და მის გადალახვას დიდი ინტელექტუალური შრომა და გაბედაობა სჭირდება, რაც არცთუ ისე ბევრს აქვს. სტერეოტიპიზაციისკენ მიდრეკილება არ არის მხოლოდ ქართველების პრობლემა - ჩვენ შესახებაც ასევე სტერეოტიპული წარმოდგენა აქვს ბევრ უცხოელს, რომლებიც თითქოს კარგად გვიცნობენ, მათაც კი, ვინც უკვე წლებია საქართველოში ცხოვრობს.
მე მიმაჩნია, რომ ადამიანებს საერთო განსაცდელი უფრო აახლოებს, ვიდრე საერთო ლხინი. გამოსავლის ძიება გაიძულებს, ნაკლებად ზედაპირული იყო და მეტად დაძაბო გონება. მსოფლიოს იმ ნაწილთან, რომელთან ინტეგრაციასაც დეკლარიებულად ვაპირებთ, ჩვენ უამრავი საერთო პრობლემა გვაქვს. ჩემი აზრით, სწორედ ერთმანეთის პრობლემებში იდენტიფიცირებაა ინტეგრაციისკენ გადადგმული პირველი ნაბიჯი და არა მაპის მიღება ან ასოცირების ხელშეკრულებაზე ბრეხტისეული ხელმოწერა, თუნდაც ეს დემარშები ჩვენთვის სახელმწიფოებრივად ძალიან მნიშვნელოვანი იყოს. თუ ინტეგრაცია გონებასა და გულში არ მოხდა, ასეთი ხელშეკრულებით ათწლეულების განმავლობაში შეგვიძლია ვიყოთ ასოცირებულნი, ისევე როგორც მრავალი სხვა ქვეყანა. ევროპა არც ბრიუსელია და არც ნატო; ევროპა ადამიანებია, რომლებსაც საქართველოში არ იცნობენ. მეტიც - მათ ბევრი ევროპაში ცხოვრები ქართველიც კი არ იცნობ. საქართველოს საშუალო მოქალაქეს წარმოდგენა არ აქვს რეალურ დასავლურ ფასეულობებზე, ამიტომ ძალიან ადვილია მასზე ნებისმიერი პროპაგანდით ზემოქმედება და ამ ფასეულობების მიმართ ნეგატიურად განწყობა, რასაც წარმატებით კეთებს კიდეც ყველა, ვისაც არ ეზარება - ფსბ- მიერ კონტროლირებული ქართული საიტებით დაწყებული, ექსტრემისტი მღვდლებით დამთავრებული... უწინარესად კი, რა თქმა უნდა, პოპულისტი პოლიტიკოსები, რომელთა ნაკლებობას საქართველო ნამდვილად არ განიცდის და რომლებიც თავიანთ უბადრუკ პოლიტიკურ კარიერას გარყვნილ ევროპულ ფასეულობებთან მართლმადიდებლური ბრძოლით იწყებენ, ჭედავენ და ამთავრებენ. ისინი თავიანთი ამომრჩევლის რიცხვის შესაბამისი რაოდენობის ადამიანურევენ ტვინს, რაც საბოლოო ჯამში ძალიან ბევრია. და არა იმიტომ, რომ ეს ადამიანები უჭკუოები არიან - უბრალოდ, მათ მეტისმეტად ბევრი ეგზისტენციალური პრობლემა აქვთ საიმისოდ, რომ ფასეულობათა სიღრმისეული ანალიზით დაკავდნენ. ხოლო სახელმწიფო, რომლის ვალიცაა თავისი დეკლარიებული ფასეულობების დაცვა და განმარტება, ამისთვის ფაქტობრივად არაფერს აკეთებს. ამის მკაფიო დასტურია საზოგადოებრივი არხის სტაბილურად ხანგრლივი კომური მდგომარეობა. უნდა ითქვას, რომ სახელმწიფო თავად ეწევა ამ ფასეულობათა დისკრედიტაციას საკანონმდებლო და აღმასრულებელი ორგანოების არაკომპეტენტურობისა და არაინფორმირებულობის, ხშირად კი უკულტურობის მიზეზით.
მას შემდეგ, რაც ინტერნეტის საშუალებით ქართული ტელევიზიის ყურების საშუალება მომეცა, ისეთი გრძნობა მაქვს, თითქოს ღმერთმა ქართველები თავიანთი უპასუხისმგებლო ხასიათის გამო ერთსა და მავე თემებზე მარადიული კამათით დასაჯა, რომლის შედეგად არავითარი ძვრა არ ხდება მათ გონებაში, და დაივიწყა. ის, სავარაუდოდ, არ უყურებს ქართულ ტელევიზიას და არ იცის, რომ სასჯელი მეტისმეტად სასტიკი გამოუვიდა.
მე, მისგან განსხვავებით, ვუყურებ და დანამდვილებით ვიცი, რომ ამ გაუთავებელი კამათის ერთ-ერთ მნიშვნელოვან ინგრედიენტს ჰქვია ევროპაშიც ასე ხდება“, რასაც არაფერი აქვს საერთო სინამდვილესთან. წლების განმავლობაში არც ერთ ტელეარხს არ მოსვლია აზრად, გაერკვია, რა ხდება სინამდვილეში ევროპაში, გარდა კანის ფესტივალისა და შემოდგომა-ზამთრის კოლექციების ჩვენების.
მაგალითად, მიუხედავად იმისა, რომ წლების განმავლობაში მანიფესტაციების დარბევისას ნაციონალების ხელისუფლების სისასტიკის გაამართლებელი არგუმენტი ფრანგული პოლიციის ქმედებები იყო, არც ერთ ტელეარხს, მათ შორის - არც მაშინდელ ოპოზიციურ არხს, აზრად არ მოსვლია, ერთი სიუჟეტი მაინც მოემზადებინა იმის შესახებ, სინამდვილეში ვინ წვავს მანქანებს და ვინ ამსხვრევს ვიტრინებს საფრანგეთში - ჩვეულებრივი ნიღბიანი ბანდიტები თუ სტუდენტები და სამოცს გადაცილებული პროფესორები; მათ ერჩივნათ, ამ თემაზე გაუთავებლად ეკამაათ მოსისხლე ანტგონისტ მხარეებს... უსაგნოდ, უშედეგოდ, ინფანტილური არგუმენტებით...
დღესაც... საბედნიეროდ, მანიფესტაციების დარბევა აღარ არის აქტუალური, მაგრამ არსებობს სხვა მარადიული თემები, რომელთა შესახებ დებატებსაც ბოლო არ უჩანს. მაგალითად, უკვე წელიწადზე მეტია ვსაუბრობთ იმაზე, რომ საფრანგეთში მილიონობით ადამიანი გამოვიდაჰომოსექსუალისტების წინააღმდეგ“, რაც სრული სიცრუეა - ისინი ერთსქესიანთა ქორწინების ინსტიტუციონალიზების წინააღმდეგ გამოვიდნენ და არა ჰომოსექსუალების, თუმცა ამას ხელი არ შეუშლია ქართველი ჰომოფობებისთვის, გასული წლის 17 იანვარს ოცამდე ლგბტ აქტივისტის დარბევა მოეწყოთ, წელს კი იმავე, ჰომოფობიასთან ბრძოლის საერთაშორისო დღეს საზეიმო მღვდელპრაიდითაღენიშნათ თავიანთი ტრიუმფალური გამარჯვების წლისთავი.
ამ ღირსესანიშნავ მოვლენას და მასთან დაკავშირებულ ანტიდისკრიმინაციულ კანონს უამრავი საეთერო დრო დაეთმო, ოღონდ - ექსკლუზიურად ქართული პრიმიტიული ოკშოუს ფორმატში: ანტაგონისტმხარეების უხამსი ურთიერთშეურაცხყოფის Live, არავითარი სიუჟეტი იმ ქვეყნებიდან, რომლებსაც ორივე მხარე თავისი სიმართლის დამადასტურებელ არგუმენტად იყენებს. ერთი მხარსთვის იქ ასე ხდება, მეორსთვის კი - „ისე... სტუდიაში მოწვეული აპრიორი გაბრაზებული პუბლიკაც სწორედ ამ ნიშნით არის აყოფილი მარჯვენა და მარცხენა ფლანგებად. მათ აგრესიულ და ვულგარულ გადაძახილებსა და ლანძღვა-გინებას ქართველი წამყვენები საზოგადოებრივ აზრს უწოდებენ...
საბოლოოდ ყველა შოუ უშედეგოდ მთავრდება, მის მონაწილეებსა და მათ მხარდამჭერ მაყურებელს კი უფრო მეტად სძულთ ერთმანეთი, ვიდრე გადაცემის დაწყებამდე სძულდათ... თუმცა ყველას რელიგიურად წამს, რომ ჭეშმარიტება კამათში იბადება. თუ ქართულ სატელევიზიო ლოგიკას ვენდობით, ჭეშმარიტება სიძულვილი ყოფილა, რადგან ქართველების დებატებში არაფერი იბადება, გარდა სიძულვილისა.
საბედნიეროდ, ჭეშმარიტება უნივერსალურია და მას ეთნიკურობა არ ახასიათებს. სამაგიეროდ, სიბრიყვეა მულტიეთნიკური და ქართულ დებატებში სწორედ ჩვენი ეროვნული აგრესიული სიბრიყვე იბადება, გიგანტურ გომბეშოსავით იბერება და ბოლოს სკდება, ათა სიძულვილშივე აღდგეს... ქართული ტელევიზიის ფენიქსი ფრინველი არ არის, ის გომბეშოა!
უამრავი სხვა მაგალითი შემიძლია მოვიყვანო, თუნდაც სულ ახალი ამბავი - საფრანგეთის ნაციონალური ფრონტისა და მისი ლიდერის მარინ ლე პენის გამარჯვება ევროპარლამენტის არჩევნებში. ეს უმნიშვნელოვანესი მოვლენა ასევე ანალიზის მიღმა დარჩა. მხოლოდ ფეისბუქზე ატყდა ერთი ამბავი - თითქოს საფრანგეთის ხელისუფლებაში ფაშისტები მოსულიყვნენ... ან თითქოს საქართველოს მოსახლეობისა და პოლიტიკოსების აბსოლუტური უმრავლესობის რეალური იდეოლოგია რამით განსხვავდებოდეს ფრანგი ულტრამემარჯვენეების იდეოლოგიისგან, მეტიც - თითქოს ჩვენები გაცილებით არ აჭარბებდნენ...
ჩემი გადაცემა რომ შემდგარიყო, მომზადდებოდა იდენტური სიუჟეტები საქართველოსა და ევროპაში ექსტრემალურად აქტუალურ თემებზე. მათი მონტაჟი ნაჩვენები იქნებოდა გადაცემის დასაწყისში, მერე კი გაიმართებოდა დისკუსია, დიახ, დისკუსია და არა დებატები აგრესიულ ათეისტებსა და სამღვდელოებას, ჰომოფობებსა და ლგბტ აქტივისტებს, ანარქისტებსა და კანონის დამცველებს შორის... და კრიზისული მოვლენების დროს ადამიანებს მინიმალური წარმოდგენა მაინც ექნებოდათ იმის შესახებ, რა ხდება მათ თავს.
ეს ფილმიც -მარადიული სტუმრები“ - მხოლოდ ერთ-ერთია იმ მრავალ სიუჟეტიდან, რომლებიც დისკუსიის საგანი უნდა გამხდარიყო. სამწუხაროდ, ამ საქმიდან არაფერი გამოვიდა, პროექტი არხის ბორდმა დაიწუნა.

რა მიზეზით?

- სიმართლე გითხრათ, ვერ გავიგე, რადგან არხიდან არავინ დამკავშირებია. მხოლოდ მაკა შეეცადა, მობოდიშებით აეხსნა „მაესტროს პროფესიონალების“ ნათქვამი - მგონი, რეიტინგული არ იქნებაო, გადაწყვიტეს. საწინააღმდეგო არაფერი მაქვს. მეც ვიცი, რომ მსგავსი გადაცემა ნანუკას შოუს კონკურენციას ვერ გაუწევდა. ყოველ შემთხვევაში, ამ ეტაპზე მაინც. ამას არც დავპირებივარ. მე მითხრეს, რომ მაესტროს რებრედინგი პოლიტიკურიდან კულტურულ არხად მის ტრანსფორმირებას გულისხმობდა და სწორედ ამიტომ მომმართეს და ამიტომაც დავთანხმდი. როგორც ჩანს, არაფერი გამოუვიდათ, რადგან მათი გადაცემები დღესაც პოლიტიკურ დებატებზეა ორიენტირებული, თუ არ ჩავთვლით პირადად ჩემთვის სრულიად გაუგებარ რამდენიმე იუმორისტულ შოუს... საერთოდ, ვცდილობ, ქართულუმორისტულ შოუებს არ ვუყურო, რადგან, როგორც წესი, ორი კვირით ვკარგავ ხოლმე იუმორის გრძნობას, ამ გრძნობის გარეშე კი ჩემი არსებობა, ვერც კი წარმოიდგენთ, რა ტრაგიკული ხდება.
ჰო.. კიდევ ასე  უთქვამთ: ემიგრაციის ისტორიის ს თემა არა აქტუალურია, აჯობებდა რამე უფრო საინტერესო გაეშუქებინა, მაგალითად საფრანგეთის საგადასახადო სისტემაო... სიმართლე გითხრათ ეს აქტუალობასთან დაკავშირებული ეს შენიშვნა მე უფრო  "მაესტროსთვის" დამახასიათებელი სპეციფიური იუმორი მგონია,  რომელიც არ მესმის... არ მინდა დავიჯერო რომ აქტულობის აღქმის ასეთი დაბალი ხარისხის კრიტერიუმები აქვთ.

მაინც გაიცნო თუ არა ფილმმაყურებელმა?

- მარტის პირველ ნახევარში შემთხვევით მომიწია თბილისში ჩამოსვლა. გადავწყვიტე, მესარგებლა გიორგი კეკელიძის ძველი წინადადებით ეროვნულ ბიბლიოთეკაში ლექციის გამართვის თაობაზე, ოღონდ ლექციის ნაცვლად ფილმის ჩვენება და განხილვა შევთავაზე, რაზეც თავაზიანად დამთანხმდა ისე, რომ ფილმი არც უნახავს.
ჩვენება 19 მარტს შედგა და, ჩემი აზრით, საკმაო წარმატებითაც ჩაიარა. ფილმის ჩვენების შემდეგ გაიმართა დისკუსია, რომელშიც მონაწილეობდნენ ფილმში გადაღებული რესპოდენტები: ლაშა ბაქრაძე, რამილია ალიევა, კახა თოლორდავა... უამრავი ხალხი მოვიდა. თითქმის ყველა დიდმა არხმა გააშუქა ახალ ამბებში საკმაოდ ვრცლად. ერთადერთი, „მაესტრო არ დაინტერესდა. მართალია, გამოგზავნეს ჟურნალისტი, მაგრამ მას სრულიად სხვა რამ აინტერესებდა - რამდენად კარგად ლაპარაკობს პრემიერი ღარიბაშვილი ფრანგულად. როდესაც შეიტყო, რომ ეს ფილმი მაესტროსთვის იყო გადაღებული, ფრიად ესიამოვნა, კოლეგებს სხვა არხებიდან პრივილეგირებულის ღიმილით გადახედა... ღარიბაშვილის ფრანგულთან დაკავშირებული კითხვისთვის პასუხი, ცხადია, არ გამიცია.

საზოგადოების რა ნაწილი მოვიდა ფილმის ჩვენებაზე? იყვნენ თუ არა ეთნიკური უმცირესობის წარმომადგენლები? ახალგაზრდები?

- ჩემთვის ძალიან სასიამოვნო იყო ჩვენებაზე სხვადასხვა ეთნიკური უმცირესობის წარმომადგენლებისა და სტუდენტები მოსვლა. საერთოდ, დარბაზში, როგორც გითხართ, ტევა არ იყო. არ მოსულან მხოლოდ ადამიანის უფლებათა პროფესიონალიდამცველები. სამწუხაროა. რაც არ უნდა იყოს, არა მგონია, ამ თემაზე ბევრფილმი გადაეღოთ საქართველოში. ყოველ შემთხვევაში, მე ვერც ერთს ვერ ვიხსენებ. სიმართლე გითხრათ, ყოველთვის მიმაჩნდა, რომ ადამიანის უფლებები მათი უმეტესობისთვის ბიზნესია, ისევე როგორც ქართველ ინტელექტუალთა იმ ეჭვიანი ნაწილისთვის, რომელიც თავს დასავლური ფასეულობების შუქურად მოიაზრებს. სიმართლე გითხრათ, ვერც კი ვხვდები, რატომ არ დააინტერესა საზოგადოების ეს ერთი შეხედვით ყველაზე დაინტერესებული ნაწილი ჩემმა ფილმმა. მათ ის არც კი შეამჩნიეს.

ფილმი ტელევიზიითაც აჩვენეს?

- დიახ, ორჯერ. ის ჯერ არტარეამ გაუშვა, მერე კი პირველმა არხმა, თუმცა არა მგონია, ბევრს ენახა. არტარეას“, სამწუხაროდ, არცთუ ბევრი მაყურებელი ჰყავს, პირველმა არხმა კი აჩვენა კვირა დღეს, დღის ოთხის ნახევარზე. რბილად რომ ვთქვა, ეს პრაიმტაიმი არ არის. პრინციპში, არც მქონია ამბიცია, ამ ფილმს ტელეეკრანები დაეპყრო, - როგორც გითხარით, ეს მხოლოდ ნაწილია გადაცემის, რომელიც არ შედგა. 26-წუთიანი ფორმატისთვის მეტისმეტად დიდი მოცულობის ინფორმაცია ფილმში ჩადებული, ის განმარტებებს მოითხოვს, რაც უკვე ტელედისკუსიის დროს უნდა გაკეთებულიყო, ამიტომ შესაძლოა, ფილმის ნახვის შემდეგ ბევრს უკმარისობის გრძნობაც კი დარჩეს, რაც ნორმალური და წინასწარ გათვლილია. ამ სიუჟეტს, სულ მცირე, 92 წუთი სჭირდება, თუ მის გაშლას დოკუმენტური ფილმის კლასიკურ ფორმატს მივუსადაგებთ.
საერთოდ, მე მგონია, რომ ამგვარ პროექტებს საზოგადოებრივი არხი უნდა აკეთებდეს და არა კომერციული, მით უმეტეს, ისეთი ფინანსურად და ინტელექტუალურად ლიმიტირებული, როგორებიც ქართული კერძო არხებია.
იმედი მაქვს, ამ არხზე ოდესმე დამთავრდება საკადრო ომი, მას ეღირსება ისეთი ხელმძღვანელები, რომლებსაც კარგად ესმით, რას ნიშნავს საზოადოებრივი ტელევიზიის პასუხისმგებლობაბოლოს და ბოლოს განხორციელდება პროექტები, რომლებიც სასარგებლო იქნება საქართველოს მთელი მოსახლეობისთვის და არა მხოლოდ მისი ამა თუ იმ პატარა სეგმენტისთვის.

პილოტის გადასაღები თანხტელეკომპანია მაესტრომ გაიღო თუ თქვენი სახსრებით გადაიღეთ?

- ფილმი საფრანგეთსა და საქართველოშია გადაღებული და მთლიანად საფრანგეთშია დამონტაჟებული. ეს კოპროდუქციაა. ხარჯების ნაწილი მაესტრომ გაიღო, თუმცა მინიმალური. ასეთი ბიუჯეტით ფილმს არათუ საფრანგეთში, საქართველოშიც არავინ იღებს. მთავარი მამოძრავებელი ძალა ენთუზიაზმი იყო, რადგან დაგვარწმუნეს, რომ გადაცემას ვიწყებდით და პერსპექტივაში ველოდით ჩვენი შრომის კოპენსირებას. გადაცემა კვირაში ერთხელ უნდა გასულიყო თებერვლიდან. სამუშაოს ჩვენი ნაწილი იანვრის ბოლოს უკვე მზად იყო. მე და ფილმის ოპერატორმა და მემონტაჟემ სანდრო შეროზიამ პარიზში ქტობრივად ღამეები ვათეთ, რომ მისი დამთავრება მოგვესწრო. ვინაიდან მაესტრო HD ფორმატზე არ არის გადასული, მოგვიწია ფილმისთვის გამოსახულების ჩამოჭრა, ამიტომ ის, სამწუხაროდ, დაბინდულ ჩარჩოში ზის... ძალიან ვჩქარობდით, რადგან გადაცემები დაწყებამდე, მინდოდა, კიდევ რამდენიმე სიუჟეტი ომემზადებინა... რიგში იყო ქუჩაში მოძრაობის, პარკირების წესები და კულტურა, მისი ორგანიზება, აგრეთვე - სიუჟეტი პარიზელ და თბილისელ მაწანწალებზე, ტუერკულოზითა და С ჰეპატიტით დაავადებულ ქართველებზე, რომლებიც საფრანგეთსა და საქარველოში მკურნალობენ, მერიის საარჩევნკამპანიებზე პარიზსა და თბილისში, რომლებიც ერთმანეთს დაემთხვა, კათოლიკურ და მართლმადიდებლურ აღდგომებზე... უამრავი თემმქონდა ჩამოწერილი და თითქმის გამზადებული გადასაღებად... თუმცა საახალწლო არდადეგები მოულოდნელად მეტისმეტად გაიჭიმა არხზე... კარგა ხანს ისიც კი ვერ გავიგე, ფილმი ნახეს თუ არა. მერე თითქოს შეთანხმებული ფორმატის შეცვლაზე დაიწყეს ლაპარაკი. მარტ მივხვდი, რომ გარკვეულ პასუხს ვერასდროს მივიღებდი. ამიტომაც გავმართე თბილისში ჩვენება და დისკუსია, მელიც გადავიღე. ეს იყო, ფაქტობრივად, ჩემ მიერ გაკეთებული სრული პილოტი. ჩავატარე გამოკითხვა: შევადგინე კითხვარი, რომელსაც 37-მა დამსწრეანონიმურად გასცა პასუხი. შედეგები დამაკმაყოფილებელზე გაცილებით უკეთესი აღმოჩნდა - „მაესტროს ბორდისგან განსხვავებით, 37-დან 33-მა რესპოდენტმა მიანიშნა, რომ ასეთ გადაცემას რომ წაწყდომოდნენ ქართულ ტელეარხზე, სხვაგან არავითარ შემთხვევაში არ გადართავდნენ. როგორც უკვე მოგახსენეთ, ამდენ ხალხში მაესტროს ერთი წარმომადგენელიც არ იყო. საერთოდ არ დაინტერესებულან - არც ჩვენებით, არც პილოტით და არც მაყურებლის რეაქციით.

კონტრაქტი გქონდათ მაესტროსთან? ამ ფილმზე რამე უფლება აქვს ამ ტელევიზიას?

- არათუ კონტრაქტი, ერთი წერილიც კი არ მიმიღია „მაესტროდან იმის დამამტკიცებლად, რომ მართლა მათთვის გადავიღე ფილმი. ყველაფერი ტრადიციულად, როგორც დიდი შოთა იტყოდა, „გულების გაცვლით, მეგობრობის გზითა და ხიდბითგაკეთდა... კორექტულობისთვის ტიტრებში მაინც მოვიხსენიე მაესტრო, მაგრამ საჭირო რომ გახდეს, ვერაფრით დავამტკიცებ, რომ მათ რაიმე წვლილი აქვთ შეტანილი ამ ფილმის შექმნაში. თვითონ, მით უმეტეს, ვერ დაამტკიცებენ... შესაბამისად, მათ არავითარი უფლებარ გაჩნიათ ამ ფილმზე. კონტაქტი კი არავის ჰქონია ჩემთან, მფლობელის, ჩემი მეგობრის, მაკა ასათიანის გარდა. ეს ტელევიზიის ფუნქციონირების ძალიან უცნაური ფორმაა. სხვადასხვა ფრანგულ არხთან ჩემი თანამშრომლობის ორი ათეული წლის განმავლობაში მსგავსი არაფერი მინახავს. ის კი არა, რუსული არხებისთვისაც გავაკეთე რაღაები 90-იანების ბოლოს - ასე ისინიც კი არ იქცეოდნენ. მართალია, გამუდმებით იტყუებოდნენ, მაგრამ კითხვაზე პასუხის გაცემის კულტურა მაინც ჰქონდათ და თავიანთ, თუნდაც საფუძვლო არგუმენტებს მაინც მკაფიოდ ჩამოყალიბებულს, წერილობით მიგზავნიდნენ ფაქსით.
ტელევიზია საათის მექანიზმივით რთული სისტემაა, იქ უმნიშვნელო დეტალი არ არსებობს. თანამშრომლის პატივისცემა კი ძალიან მნშვნელოვანი რამ არის. არა მგონია, ამ ანბანური ჭეშმარიტების გარეშე ტელევიზიას რაიმე პერსპექტივა ჰქონდეს. პროექტი, თუნდაც ძალიან კარგი, შეიძლება მოგეწონოს ან არ მოგეწონოს, - ეს სავსებით ნორმალურია, - მაგრამ პროექტზე მომუშავე ადამიანის პატივისცემა, ადამიანებთან ურთიერთობისა და მუშაობის ელემენტარული კულტურა გაცილებით მნიშვნელოვანია, ვიდრე სამი ბი-ბი-სის ბიუჯეტი ერთად აღებული. ვისაც დასავლურ ცნობილ არხებთან შეხება ჰქონია, დამეთანხმება, რომ მუშაობის კულტურა მათი მთავარი დუღაბია.

თქვენი აზრით, რატომ ებრძვიან ამგვარ პროექტებს ქართული კერძო მედიასაშუალებები - იმიტომ, რომ უფრო კომერციული გადაცემები ურჩევნიათ თუ, უბრალოდ, ეშინიათ მედიაძალის, რომელსაც შეუძლია, რეალობა დაანახოს მაყურებელს?

- ქართულ ტელევიზიაზე საუბრისას ეს მთავარი, ყველაზე მნიშვნელოვანი კითხვაა. ერთმნიშვნელოვპასუხის გაცემა შეუძლებელია. არ ვიცი, ებრძვიან თუ არა, რადგან არა მგონია, ბევრი ჰქონდეთ ასეთი პროექტი. აკეთებენ იმას, რაც იციან და რაც იაფი უჯდებათ ფინანსურად თუ ინტელექტუალურად; იმას, რასაც გონების დაძაბვა და კრეატივი არ სჭირდება. მთლიანობაში, ქართული ტელევიზია, თუ ორ-სამ გადაცემას არ ჩავთვლით, ჩემი აზრით, კრიტიკასაც კი არ ექვემდებარება.
რა თქმა უნდა, კომერციულ არხებს უფლება აქვთ, აჩვენონ, რაც სურთ, მაგრამ რატომ სურთ გამუდმებით ასეთი ცუდი, უგემოვნო და მოუმზადებელი გადაცემების ჩვენება, ვერ ვხვდები. კომერციული არ ნიშნავს სულელურს. რამდენჯერაც ვიკითხე, რატომ აკეთებენ ამას, ამიხსნეს, ხალხი ითხოვსო. ასეთ დროს ყოველთვის ირონიულად შევნიშნავ ხოლმე, რომ, როგორც უკვე დიდი ხანია ცნობილია, ხალხი ყველაზე მეტად პორნოგრაფიას ითხოვს და ამ ტელელიბერტარიანული ლოგიკით, მაია ასათიანი და ნანუკა ჟორჟოლიანი შიშვლები უნდა სხდნენ თავიანთი საეჭვო დიზაინის ბუდუარებში, ინგა გრიგოლია კი შავ ლატექსში გამოწყობილი ამათრახებდეს ბორკილებდადებულ ქართული პოლიტიკური ელიტის ცუდ ბიჭებსა და გოგონებს. მაყურებლის მოთხოვნის დონე თუ არ ასწიე, გამუდმებით იქ დარჩება,სადაც დღეს არის, შენ კი შუა საუკუნეები ბაზრის კლოუნად დაამთავრებ სატელევიზიო კარიერას, რადგან ტელებაზარი ყოველთვის იმას მოგთხოვს, რასაც მიაჩვევ. თუ არხს არ გააჩნია გამბედაობა, გასწიოს ახალი, კრეატიული რისკი, შექმნას და განავითაროს არაკომერციული პროექტები კომერციულიდან შემოსული შემოსავლის ნაწილის ხარჯზე, ის ერთმნიშვნელოვნად ცუდი არხი, და სწორედ ასეთები არიან ქართული ტელეარხები. ძალიან ვწუხვარ, რომ ამის თქმა მიწევს, რადგან ბევრი ნიჭიერი ადამიანი მუშაობს ამ არხებზე... ჩემი აზრით, მთავარი პრობლემა მათი მენეჯმენტის არაკრეატიულობა და უცოდინრობა, პროდუსერების დაბალი პროფესიული დონე. ხანდახან მგონია, რომ ქართველ პროდუსერს მხოლოდ რესპოდენტთან დარეკვა და ტაქსის გამოძახება ევალება...


ანანო ბაკურაძე  31 მაისი 2014
Nice-Paris