ინტერვიუ

for.ge გთავაზობთ ექსკლუზიურ ინტერვიუს პაატა ქურდაძესთან.

თამთა ქარჩავა

2016-10-25 12:00:21  

ჯერ არშექმნილი საკონსტიტუციო უმრავლესობა საზოგადოების ორად გაყოფის მიზეზი გახდა, „ნაციონალურ მოძრაობასთან“ასოცირებული საზოგადოების წარმომადგენლები თვლიან, რომ ერთი პარტიის ხელში საკონსტიტუციო უმრავლესობის თავმოყრა გზასუხსნის იმ რეალობას, რომელიც ქვეყანამ განვითარების ბოლო 25 წლის მანძილზე უკან მოიტოვა და საშიშია ქვეყნისათვს. ბატონოპაატა, ვნებათაღელვას აქვს რეალური საფუძველი, რა დგას ყოველივე ამის უკან?

პაატა ქურდაძე: ეს ვნებათაღელვა ქართული პოლიტიკის უმწიფრობაზე მიანიშნებს. ამ არჩევნებმა დაამტკიცა, რომ ქართული საზოგადოება უსწრებს თავისი პოლიტიკური სპექტრის განვითარების დონეს, თუმცა არა იმიტომ, რომ ამომრჩეველს მეტი პოლიტიკური კულტურა აქვს ვიდრე ამოსარჩევ სუბიექტს, უბრალოდ მას დაუკმაყოფილებლობის გრძნობა აქვს. პოლიტიკური ცხოველი არა მხოლოდ პოლიტიკურ ლიდერებში ცოცხლობს, ამომრჩეველშიც არის ცხოველთა გუნდის ერთგვარი ინსტიქტი, რომელიც თავის ლიდერს ირჩევს. ეს ინსტიქტი საზოგადოების პოლიტიკური კულტურის წინმდევია. სწორედ ამ ინსტიქტმა გაიღვიძა ქართულ საზოგადოებაში, განსხვავებით პოლიტიკოსებისაგან, რომელთა შორის სულ რამდენიმე თითზე ჩამოსათვლელი პოლიტიკოსია, რომელიც ფლობს პოლიტიკური ცხოველის ინსტიქტს. საქართველოში დღემდე ხმას აძლევენ პიროვნებებს და ძალებს და არა იდეოლოგიებს, დიდ გენერალურ გეგმებს.

თუკი საპრეზიდენტო არჩევნებისას მსგავსი მიდგომა საქართველოში მოქმედი უამრავი ფეოდალური პარტიების მიმართ, ასე თუ ისე, შეიცავს რაღაც ლოგიკის ელემენტს, პარლამენტის არჩევისას სრულიად აბსურდული ხდება: აქ ჩვენ ვიღებთ მინი საპრეზიდენტო არჩევნების ნამდვილ კარიკატურულ ფესტივალს, ცრუ და ნამდვილი კანდიდატებით - საშინლად აგრესიულ, ტოტალური პოპულიზმით მორთულ უშნო თოჯინას, ეს კი, საბოლოო ჯამში ერთგვარ მასობრივ მელანქოლიას იწვევს.

სწორედ ეს იყო მიზეზი დაბალი დასწრებისა 8 ოქტომბრის არჩევნებზე. სწორედ ამიტომ არ მიიღეს ხმები სხვადასხვა პარტიებმა და არა იმიტომ, თითქოს ქართველებს რატომღაც, მაგალითად, ლეიბორისტული მემარცხენე იდეა სძულთ. ამის მიზეზი ბევრად უფრო მარტივია - უბრალოდ შალვა ნათელაშვილის მონარქიული მემარცხენეობის არ სჯერათ. არც ის იქნება მართალი, თითქოს „თავისუფალი დემოკრატებისა“ და „რესპუბლიკელების“ საარჩევნო კრახი მათი მემარჯვენე იდეების გამო მოხდა. ეს პარტიები ძირითადად, მათ ლიდერებთან ასოცირდება. მუყაოს ლიდერები კი, როგორც წესი, ძალიან მალე ბეზრდება ხალხს, ამიტომ მან მასობრივად მისცა ხმა ძალებს, რომელთა გაუგებარი იდეოლოგიები ასევე არ ესმის, სამაგიეროდ მათი ლიდერები უფრო ქარიზმატული და ძლიერი ეჩვენებათ, ძალა კი საქართველოში მაგნიტივით იზიდავს ამომრჩეველს.

საინტერესოა ისიც, რომ საზოგადოების ამ ნაწილს არ ჰქონია პროტესტი მაშინ, როდესაც საკონსტიტუციო უმრავლესობას„ნაციონალური მოძრაობა“ მიხეილ სააკაშვილის გემოვნების მიხედვით იღებედა...

- ამაში გასაკვირი არაფერია. არც საბჭოთა კავშირის დროს აპროტესტებდნენ რამეს. ეს იმას არ ნიშნავს, რომ ხალხი დანარჩენი ცხოვრების მანძილზე ამისთვის დასაჯო და გამოხატვის უფლება შეუზღუდო. შეგახსენებთ, სააკაშვილის რეჟიმი დროს საზოგადოება რეპრესიების შიშში ცხოვრობდა, რეპრესიების დროს კი ადამიანს ვერ დაავალდებულებ იყოს პროტესტანტი. ძალიან კარგი თუ დღეს ბედავენ, ეს იმას ნიშნავს, რომ პროტესტი, აზრის გამოხატვა ამ ქვეყანაში შესაძლებელია, მაგრამ მეორე საქმეა, რას გამოხატავ, თუ გაქვს საერთოდ რამე გამოსახატავი გარდა სტანდარტული მოსაწყენი ლოზუნგებისა.

როდესაც შიშზე საუბრობს „ნაციონალური მოძრაობა“ ფიქრობთ, რომ ამ მოტივით ადგილი აქვს ამომრჩევლის დაშინებას - თუსაკონსტიტუციო უმრავლესობას მიიღებს „ქართული ოცნება“ მოხდება უბედურება, ამიტომ მხარი უნდა დაუჭიროთ „ნაციონალურმოძრაობას“?

- რა თქმა უნდა, ეს ჩვეულებრივი, კლასიკური შანტაჟია, რომელიც ისევე როგორც ყველა შანტაჟი, შეიცავს გარკვეული სიმართლის ელემენტს, სხვანაირად შანტაჟი საერთოდ არ იმუშავებდა. ამ შემთხვევაში, ასეთი ელემენტი ერთპარტიული დიქტატის ჰიპოთეტური შესაძლებლობაა. საზოგადოების ნაწილს სახვადასხვა მიზეზების გამო შესაძლებლობა მიეცა დეაეჯერებინა, რომ კონსტიტუციური უმრავლესობა აბსოლუტური ბოროტებაა. მხოლოდ სულელს შეუძლია იდავოს იმის შესახებ, რომ მრავალპარტიულ პარლამენტს მონოპარტიული სჯობს, მაგრამ აქ უკანონო არაფერია.
კონსტიტუცია უშვებს საკონსტიტუციო უმრავლეობას. ხოლო თუკი, ასეთი უმრავლესობა საშიშია, მაშინ ეს სწორედ იმ ხალხის პასუხისმგებლობაა, ვინც ეს კონსტიტუცია შექმნა, ჩაასწორა და ამ სახით მოიტანა დღემდე. ლოგიკური კითხვაა არა? – „ნაციონალურ მოძრაობას“ უკვე ჰქონდა საკონსტიტუციო უმრავლესობა. მათ შეეძლოთ უამრავ შესწორებებთან ერთად კიდევ ერთი შეეტანათ კანონში, სადაც ნათქვამი იქნებოდა, რომ აბსოლუტური უმრავლესობა ქვეყნისთვის საშიშია, ამიტომ აბსოლუტურისთვის საჭირო ხმების მიღების შემთხვევაში ამოქმედდეს ერთგვარი კვოტების სისტემა, რომელიც ავტომატურად დაარეგულირებს პარლამენტში შესული დეპუატების რაოდენობას ისე, რომ უმრავლესობის „დიქტატურა და ტირანია“ გმოირიცხოს. ეს, რა თქმა უნდა, რიტორიკაა, ყველას ესმის, რომ საპარლამენტო უმრავლესობა არ არის აბსოლუტური პოლიტიკური ბოროტება, ეს მხოლოდ ინციდენტია.

მაგალითად, ერთერთი მიზეზი რატომაც თვლიან, რომ მმართველი ძალის ხელში საშიშია საკონსტიტუციო უმრავლესობა არის ის,რომ ქვეყანა შეიძლება წავიდეს ავტორიტარული მმართველობისკენ. თუმცა, 2004-2008 წლებში, როდესაც ქვეყანაში ჩამოყალიბდაავტორიტარული სისტემა საკონსტიტუციო უმრავლესობა არ ჰქონდა „ნაციონალურ მოძრაობას“. ამ ხელისუფლების ხელწერაშიიკითხება, რომ ავტორიტარული სისტემისკენ მიდრეკილება აქვთ?

- არ ვფიქრობ, რომ ამ ხელისუფლებას ავტორიტარული მართველობისკენ ჰქონდეს მიდრეკილება. ავტორიტარიზმი მხოლოდ უმრავლესობის მოპოვებით არ განისაზღვრება. ავტორიტარიზმს გამოვლენის ძალიან დიდი და ადვილად შესამჩნევი დიაპაზონი აქვს. ავტორიტარიზმში ცხოვრება ჩვენთვის იმდენად ნაცნობი მდგომარეობაა, რომ ეს ხელისუფლება ამას ვერ გამოგვაპარებდა.
ნებისმიერი პარტია ცდილობს არჩევნებიდან მაქსიმუმი მიიღოს და ის იღებს იმდენს, რის საშუალებასაც მას მოწინააღმდეგები აძლევენ, თუკი, რა თქმა უნდა, არჩევნების პროცესს ნორმალურ, არარეპრესირებულ გარემოში ჩატარებას მოცემულებად ავიღებთ. როგორც ვიცი, ამ პროცესს ეჭვის ქვეშ არავინ აყენებს გარდა ზოგიერთი განაწყენებული პოლიტიკოსისა.

2008 წლიდან ყველა ის ცვლილება გატარდა კონსტიტუციაში, რაც აწყობდა სააკაშვილს. შედეგად მივიღეთ ძალიან ხარვეზიანიკონსტიტუცია, როდესაც ასეთი მოტივებით მიღებული და დაუბალანსებელი კონსტიტუცია გვაქვს, არ უნდა შეიცვალოს?

- კონსტიტუცია, რა თქმა უნდა, არ უნდა შეიცვალოს, შეიძლება მოხდეს მხოლოდ რაღაც შესწორებები, რაც საერთო აზრით აუცილებელია. ყველას ესმის, რომ შეუსაბამო კონსტიტუციით ქვეყნის მართვა დახლოებით იგივეა, იფრნო მგზავრებით სავსე უზარმაზარი „ეარბუს 380“ სამგზავრო თვითმფრინავით, რომელშიც შეცდომით „ბოინგ 777“-ის მართვის პროგრამებია შეყვანილი, ნავიგატორი კი, დავუშვათ, დელის ნაცვლად მესტიაზეა მიმართული. ასეთი თვითმფრინავი აუცილებლად კატასტროფით დაამთავრებს.
ცვლილებები გასაკეთებელია, მაგრამ ეს არ არის მხოლოდ პარლამენტარების საქმე, არც მხოლოდ სპეციალისტების. კონსტიტუციის ყველა შესწორება თანაბარი სერიოზულობით უნდა იქნას განხილული, დიდი და პატარა პრობლემები არ უნდა არსებობდეს. ამ განხილვებში სხვადახვა ხარისხით ჩართულნი უნდა იყვნენ მოაზროვნე ადამიანები, რომლებსაც პოლიტიკასთან არ აქვთ კარიერული შეხება. კონსტიტუცია არ არის პოლიტიკის სახელმძღვანელო, ის სახელმწიფოს წყობისა და ფუნქციონირების ინსტრუქციაა, სახელმწიფო კი ყოველი ჩვენთაგანია.

როგორ ფიქრობთ, ზოგადად ჩვენნაირი ქვეყნისთვის რამდენად კარგია საკონსტიტუციო უმრავლესობა? იზიარებთ მოსაზრებას, რომ„ქართულ ოცნებას“ საკონსტიტუციო უმრაველსობა სჭიდრება მხოლოდ ერთი მიზნისთვის, რომ შეცვალოს პრეზიდენტის პირდაპირიწესით არჩევის საკითხი, რადგან ხელისუფლებისთვის ეს საკითხი 2018 წელს შეიძლება ძალიან დიდი პრობლემა გახდეს...

- საკონსტიტუციო უმრავლესობა არ არის კატასტროფა, როგორც მას წარმოაჩენენ და ეს ჩემთვის სრულიად საკმარისია იმისთვის, რომ საქართველოს პარლამენტი არ ჩავთვალო დენთით დატენილ საბავშვო ბაღად, სადაც ბავშვებს ბოროტმა ტერორისტებმა თითო ყუთი ასანთი დაურიგეს დესერტის შემდეგ. დანარჩენს სამუშაო პროცესი გვიჩენებს. ნებისმიერ შესაძლო ცვლილებას სჭირდება ლოგიკური დადასტურება. მათ შორის პრეზიდენტის არჩევის წესს. დაველოდოთ არჩევნების დასრულებას და პირველ სხდომებს. ყველაფერი უფრო ნათელი გახდება.

for.ge

2016-10-25 12:00:21

თევზები : დიდები და პატარები

ჟურნალი "ანაკლია" N° 1 
ივლისი 2016

მიღებული აზრია – თითქოს, ქართველებს ზღვის შიში გვაქვს. საუკუნეების მანძილზე ნავიც არ გაგვიკეთებია, არათუ გემი, არ გვყოლია ფლოტი და, შესაბამისად, საზღვაო ფორტი ანუ ციხესიმაგრე. თავად სიტყვების – ზღვარი და საზღვარი – ფუძე არის ზღვა, რომელიც სხვა ერებისთვის ღია კარია ჰორიზონტისკენ, თავისუფლებისკენ, ჩვენთვის კი – ლიმიტის ერთ-ერთი სინონიმი, წითელი ხაზი, რომლის იქით გადასვლა არ შეიძლება.

ამ მოსაზრებებს ალბათ თავისი ობიექტური ახსნა აქვს. თუმცა, შეუძლებელია, ყველაფერი ქართველთა ბოლო დროს ყბადაღებულ ჩაკეტილობასა და სიზარმაცეს დავაბრალოთ.

ჰიპოთეტური მიზეზი ათასგვარი შეიძლება იყოს. მაგალითად, ასეთი – საქართველოში მტერი ძირითადად ხმელეთით შემოდიოდა. ამიტომ ისეთი ფორტების ანუ საზღვაო ციხესიმაგრეების აშენება, როგორსაც ხმელთაშუა ზღვაზე, ატლანტის ოკეანეზე, ბრიტანულ სანაპიროებზე ვხვდებით, საჭიროებას არ წარმოადგენდა. ან კიდევ – დასავლეთ საქართველოს მოსახლეობას მდიდარი ფლორა და ფაუნა არ აიძულებდა, მაინცდამაინც ზღვაში ეძება საკვები. თანაც, სანაპიროს უმეტესი ნაწილი ან მიუვალი იყო, ან ჭაობიანი… თუმცა მსგავსი მოსაზრებები სულ სხვა, მეცნიერული კვლევის საგანია.

ის, რომ საქართველოს არ გააჩნია ისტორიულიად დიდი სანაოსნო და, ზოგადად, საზღვაო ტრადიციები, არ ნიშნავს, რომ მათი შექმნა დღეს არ შეიძლება. მით უმეტეს, ეს მოსაზრება არც ისე სამართლიანია და ამას ფოთის, ბათუმის, სოხუმის პორტებიც მოწმობს. ფოთის გემთმშენებელი ქარხანა, რომელიც უნიკალურ წყალქვეშა ფრთიან კატარღებს – „კომეტასა“ და „კოლხიდას“ –აწარმოებდა და, რა თქმა უნდა, ანაკლიის გრანდიოზული პროექტიც, სრულიად ახალი მასშტაბის საზღვაო ტრადიციებს ჩაუყრის საფუძველს. მხედველობაში მაქვს ზღვის კულტურის აღორძინება ქართულ ზღვისპირა პროვინციაში, სოფლებში. დიდ თევზებს ყოველთვის პატარები დაჰყვებიან თან. მათ, დიდებსა და პატარებს, ერთნაირად მნიშვნელოვანი ფუნქცია აკისრიათ ზღვის ფლორისა და ფაუნის ჰარმონიაში. ზღვისპირა რეგიონის სიცოცხლისთვის, მისი კულტურულ-სოციალური და ეკონომიკური განვითარებისათვის, ერთნაირად მნიშვნელოვანია დიდი და პატარა პორტები.   

ჩემი აზრით, ქართულ ზღვისპირა სოფლებსა და მათ მოსახლეობას მნიშვნელოვანი წახალისება, სრულიად ახლებული მიდგომა სჭირდებათ იმისათვის, რომ ისინი მართლაც სრულყოფილ ზღვისპირა დასახლებებად გადაიქცნენ.

ძალიან გაგიჭირდებათ საქართველოს ზღვისპირა სოფლებში თუნდაც ერთი პატარა მეთევზეთა პორტის პოვნა, დაახლოებით ისეთის, როგორიც თავის დროზე ფრანგმა მსახიობებმა აღმოაჩინეს და მისგან ცნობილი ტურიზმისა და მსოფლიო ჯეთსეტის ცენტრი სენტროპე შექმნეს, სადაც სამუდამოდ დასახლდა ბრიჯიტ ბარდო. მას კი მთელი მსოფლიოდან მიბაძეს სხვა ვარსკვლავებმა. სენტროპეს დღემდე შენარჩუნებული აქვს პატარა პორტის სახე და სწორედ ამით იზიდავს მილიონობით ადამიანს.

ასეთი პატარა სოფელი-პორტები უამრავია მთელ მსოფლიოში – თავისი პატარა სასტუმროებით, მეთევზეთა რესტორნებით, სადაც იაფად, ახლადდაჭერილ ზღვის თევზს მოგართმევენ, ადგილობრივი ღვინით ან ლუდით.

მართლაც სევდიანია, როდესაც ზიხარ კვარიათის სანაპირო რესტორანში, მიირტმევ იქვე გორაკებზე შეფენილ საოჯახო მეურნეობაში მოშენებულ ზეთში შემწვარ კალმახს და უყურებ თუ როგორ იჭერენ იქვე, ზღვაში, შენგან სულ ორას-სამას მეტრში თურქი მეტევზეები დიდი რაოდენობით თევზს. 

პლაჟზე კალმახი იგივეა, რაც უშგულში ლანგუსტები და ოკეანის ხამანწკები.  გასტრონომია მხოლოდ მაშინ არის საინტერესო, როდესაც ის გეოგრაფიული მდებარეობის შესაფერისია.

სოფლის პატარა პორტები სიცოცხლეს და განუმეორებელ მომხიბვლელობას სძენს ზღვისპირა დასახლებებს. გაცილებით მეტს, ვიდრე ხმაურიანი ბუნგალოები, თურქული საშაურმეები და ჩინური გასაბერი ლეიბებითა და ბურთებით ფასადდაფარული უშნო მაღაზიები,  რომლებითაც სავსეა ქართული სანაპირო. 

ზღვა დასაქმებისა და შემოსავლის წყაროა, რომელიც თვალწინ გვაქვს და არ ვიყენებთ. თუ არ ჩავთვლით ზაფხულში, ორი თვის განმავლობაში, ტურისტული სეზონის პერიოდში, დროებით, არაკვალიფიციური  მომსახურების სფეროში თვითდასაქმებულ მოსახლეობის ნაწილს… მაგალითად, მოხარშული სიმინდის „ბიზნესით“ დაკავებულ აჭარულ ოჯახებს.

არის სხვა თემებიც, რომელსაც შეუძლია მნიშვნელოვანი შემოსავლის წყარო გახდეს ზღვისპირა რეგიონებისათვის, დიდი როლი შეასრულოს საქართველოს ზღვის ტურიზმის მრავალფეროვნების გაზრდასა და განვითარებაში – ერთ-ერთია  საიალქნო სპორტი და მისი ინფრასტრუქტურა.

საქართველოში დღეს არათუ მცირე და საშუალო იალქნიანი ხომალდების ნავსადგომი,  ერთი მცირე იახტის მისაბმელი ადგილიც კი არ გვაქვს, რაც ძალიან დასანანია. ჩვენს ქვეყანას აქვს დიდი პოტენციალი, მოხვდეს იმ ათასობით საზღვაო მოგზაურის მარშრუტში, რომლებიც მსოფლიოს ოკეანეებსა და ზღვებს სერავენ. საქართველო  განსაკუთრებით საინტერესოა, როგორც ხმელთაშუა ზღვის ზოლის ბოლო წერტილი. იახტების მარშრუტი, ფაქტობრივად, თურქული კომპანიების მიერ კონტროლდება, რადგან შავ ზღვაზე, იალქნიანი იახტების მისაღები სათანადო ინფრასტრუქტურა, მის გარდა, მხოლოდ ბულგარეთს აქვს.

აგრეთვე: შესაბამისი  საკანონმდებლო ცვლილებები რეალურს გახდის საქართველოს შავიზღვისპირეთის შანსს, კონკურენცია გაუწიოს ხმელთაშუა ზღვის უახლოეს მეზობლებს და უცხოელისათვის ფინანსურად მომხიბვლელი გახადოს ჩვენთან აშენებული მცირე ზომის იალქნიანი მცურავი ხომალდების სადგომები იაფი პარკირებისა და სხვადასხვა პროფილაქტიკური მომსახურებისათვის – მოგეხსენებათ, ასეთი ხომალდები დროის დიდ ნაწილს პარკინგ-პორტებში ატარებენ, რაც საკმაოდ ძვირი სიამოვნებაა.

მაგალითად, კანარის კუნძულებზე სექტემბრის ბოლოდან დეკემბრის პირველ რიცხვებამდე – 72 დღის განმავლობაში, იახტის გაჩერება ჯდება 1560 აშშ დოლარი. გადასახადში შედის საუცხოო მომსახურება წყლის და ელექტროენერგიის ჩათვლით. ჩემი აზრით საქართველოს თავისუფლად შეუძლია კონკურენცია გაუწიოს ამ ფასს. მით უმეტეს, ასეთი პორტები, როგორც წესი, ნებისმიერი დასახლების კულტურულ და ტურისტულ ცენტრად იქცევა ხოლმე. რაც, თავის მხრივ, კიდევ უფრო მომხიბვლელს გახდის დღეს ძროხების სასეირნოდ ქცეულ ქართულ რივიერას.

ნებისმიერ ტურისტული პოტენციალის ქვეყანას აუცილებლად სჭირდება თავისი ლეგენდა, რომელიც ტურიზმს იზიდავს.

ჩვენი ასეთი მთავარი საზღვაო ლეგენდა ჰომეროსმა თითქოს სპეციალურად ჩვენთვის შექმნა და მას აბსოლუტურად არასწორად ვიყენებთ. თუ არ ჩავთვლით სახინკლეებისა და დუქნების ანტიკურ, ჰომეროსისეულ დასახელებებს: მედეა, ოქროს საწმისი, აიეტი და სხვა…

ამ ლეგენდის კვალდაკვალ, სწორედ ჰომეროსის მიერ აღწერილი მარშრუტით, 1973 წელს საქართველოში ბრიტანელი მოგზაური, ტიმ სევერინი ჩამოვიდა თავისივე აშენებული ხომალდ „არგოთი“. ეს იმ წლებში ერთ-ერთი ყველაზე დიდი სათავგადასავლო მოვლენა იყო არამარტო საბჭოთა კავშირისათვის. სევერინმა ამ მოგზაურობას კოლხეთსა და საქართველოში მოგვიანებით წიგნიც კი მიუძღვნა – „იაზონის მოგზაურობა ოქროს საწმისისათვის“.

 

„ოქროს საწმისის“ იდეა სრულიად გამოუყენებელია ტურისტული თვალსაზრისით. შესაძლებლობა კი უამრავია.

მაგალითად, საიალქნო ხომალდების თემას თუ გავაგრძელებთ, შესაძლებელია ყოველწლიურად ორგანიზება გაუკეთდეს იაზონისა და ულისეს მარშრუტით საიახტო რბოლასა და კრუიზს, ხმელთაშუა ზღვიდან საქართველოში. დარწმუნებული ვარ,  ერთ-ერთი წარმატებული და ფინანსურად მომგებიანი ტურისტული და სპორტული ღონისძიება შეიძლება აღმოჩნდეს საქართველოს ისტორიაში. ეს კრუიზი, სავარაუდოდ, ათასობით საიალქნო სპორტის მოყვარულს მოიზიდავს მთელი მსოფლიოდან. მით უმეტეს, დღეს, ხმელთაშუა ზღვაში სირიის კონფლიქტის გამო, მსგავსი  მოგზაურობები ძალიან შეზღუდულია.

საქართველოში აუცილებლად უნდა არსებობდეს საიახტო სკოლა ნებისმიერი ასაკისათვის, განსაკუთრებით ბავშვებისათვის. სერტიფიცირების უფლებით.

ზღვისპირა ქვეყნებში ბევრი ასეთი საბავშვო საიახტო სკოლაა, სადაც ხშირად ზღვიდან მოცილებული ქალაქებიდან, დედაქალაქებიდან დაჰყავთ სკოლებს უიკენდზე ბავშვები, მათ პირველ ნაბიჯებს ადგმევინებენ ერთგვარი ტაშტივით, პატარა იალქნიანი ნავებით.  ისინი ერთმანეთზე გადაბმულები იხვებივით დაცურავენ ზღვაში, მწვრთნელების მკაცრი კონტროლის ქვეშ. მათ ასწავლიან, აჩვევენ ზღვასთან უფრო მეტ ურთიერთობას, ვიდრე ეს მხოლოდ პლაჟზე ქვიშის კოშკების აშენებაა. ასეთი საზღვაო მოგზაურობები შესაძლოა მათი მომავალი პროფესიის არჩევის საბაბიც გახდეს.

ჩვენ ბოლოს და ბოლოს უნდა ვიქცეთ სრულყოფილ ზღვისპირა ქვეყნად, რაც ნიშნავს ზღვის კულტურის განვითარებას და არა მარტო დიდი სატრანსპორტო გადამზიდავი კომპანიების შემოსვლას. დიდ პორტს არ შეუძლია იარსებოს, თუ იქ მომუშავე ხალხს ზღვასთან  ცოტა უფრო მეტი არ აკავშირებს, ვიდრე ეს უბრალოდ სამუშაო და ბიზნესია.

უნდა შევქმნათ ზღვასთან დაკავშირებული ტრადიციები, რაც ჩვენმა წინაპრებმა ვერ მოახერხეს.

P.K.