მარადიული პრობლემები და მარადიული სტუმრები - ინტერვიუ პაატა ქურდაძესთან.

ფილმი "მარადიული სტუმრები"

თქვენი სახელი უწინარესად ლიტერატურასა და პუბლიცისტიკასთან ასოცირდება. რატომ გადაწყვიტეთ დოკუმენტური ფილმის გადაღება?

მე საკმაოდ ბევრი მიმუშავია აუდიოვიზუალურ სფეროში, უმთავრესად - დოკუმენტალისტად. ვგულისხმობ ჩემი ცხოვრების მეორე, ფრანგულ ნახევარს. შესაბამისად, ვქმნიდი ფრანგულ პროდუქციას. რაიმე განსაკუთრებული ამბიცია ამ სფეროში არ მქონია, ეს ჩემთვის მხოლოდ სამუშაო იყო, თუმცა მეტწილად - ძალიან საინტერესო, რომელმაც ბევრი რამ მასწავლა და რომლის წყალობითაც ბევრ საინტერესო ადამიანთან მომიწია შეხვედრა. დოკუმენტალისტის გამოცდილება ჩემს ესეებსაც ეტყობა - ხშირად უთქვამთ ჩემთვის, რომ ისინი ვიზუალურნი არიან, როგორც დოკუმენტური ფილმის სცენარები. ასეც არის. დოკუმენტური ფილმი ჩემთვის ილუსტრირებული წიგნია მოძრავი სურათებით. მთავარი მაინც ის არის, რას ჰყვები და როგორ ჰყვები. ამ უკანასკნელის ნაწილია სწორედ გამოსახულება, რომელიც შენს მონათხრობს ფილმად აქცევს. ილუსტრაციად ათასი რამის გამოყენება შეიძლება - პეიზაჟების, მთავარი გმირების გამოსახულების, ფოტოების, თავისთავად ცხადია, არქივებისაც. განსხვავება მხოლოდ ის არის, რომ ფილმის შექმნას, წიგნისგან განსხვავებით, ტექნიკური პერსონალი და მნიშვნელოვანი ბიუჯეტი სჭირდება. დოკუმენტურ ფილმს შიშველი ენთუზიაზმის ხარჯზე ვერ გადაიღებ.

“მარადიული სტუმრები”?

- რაც შეეხება “მარადიულ სტუმრებს“, ეს არის განუხორციელებელი ტელეპროექტის ნაწილი. ფაქტობრივად, გადაცემა-პილოტი, რომელიც მხოლოდ მას შემდეგ გადავაკეთე ფილმად, რაც საბოლოოდ დავრწმუნდი, რომ პროექტი, სამწუხაროდ, აღარ შედგებოდა და დიდი ენთუზიაზმით დაწყებული ქართული ტრადიციული „დღეს-ხვალ“ არასოდეს დამთავრდებოდა.

რომელი არხისთვის მზადდებოდა პროექტი?

- „მაესტროსთვის“. ინიციატივა და ჩემთან თანამშრომლობის სურვილი არხის მფლობელმა მაკა ასათიანმა გამოთქვა შარშან, ნოემბრის ბოლოს. მან დამირეკა და მითხრა, რომ განზრახული აქვს არხის რებრენდინგი და ძალიან უნდა, რამე გავაკეთო მისთვის. მე გავუგზავნე პროექტი, რომლის განხორციელება დიდი ხანია მინდოდა საქართველოში. პროექტით, როგორც მითხრეს, აღფრთოვანდნენ და შემომთავაზეს, სასწრაფოდ მომემზადებინა საპილოტო გადაცემა.

როგორი იყო პროექტის შინაარსი?

- პროექტის შინაარსი მისი მიზნიდან გამომდინარეობდა, მიზანი კი იგივე იყო, რაც ჩემს ესებსა და სტატიებში - ვისაც ისინი წაუკითხავს, ალბათ შეამჩნევდა, რომ მე გამუდმებით ვცდილობ ქართული და დასავლური რეალობის ერთმანეთთან ინტეგრირებას. მეჩვენება, რომ საქართველოს მოსახლეობას, ხშირად - მის პოლიტიკურ და ინტელექტუალურ ელიტასაც კი, ევროპაზე, რომლისკენაც ის მიისწრაფვის, ძალიან ზოგადი, მეტიც - კომიკური წარმოდგენა აქვს. და ეს - მიუხედავად იმისა, რომ საქართველოს მოსახლეობის უმრავლესობა დღეს უკვე ნამყოფია ევროპაში, დიდი ნაწილი კი იქ ცხოვრობს. თუმცა ამა თუ იმ ქვეყანაში ცხოვრება ბევრს არაფერს ნიშნავს. მთავარი საზღვარი, როგორც ჩანს, ჩვენს გონებაშია და მის გადალახვას დიდი ინტელექტუალური შრომა და გამბედაობა სჭირდება, რაც არცთუ ისე ბევრს აქვს. სტერეოტიპიზაციისკენ მიდრეკილება არ არის მხოლოდ ქართველების პრობლემა - ჩვენ შესახებაც ასევე სტერეოტიპული წარმოდგენა აქვს ბევრ უცხოელს, რომლებიც თითქოს კარგად გვიცნობენ, მათაც კი, ვინც უკვე წლებია საქართველოში ცხოვრობს.

მე მიმაჩნია, რომ ადამიანებს საერთო განსაცდელი უფრო აახლოებს, ვიდრე საერთო ლხინი. გამოსავლის ძიება გაიძულებს, ნაკლებად ზედაპირული იყო და მეტად დაძაბო გონება. მსოფლიოს იმ ნაწილთან, რომელთან ინტეგრაციასაც დეკლარირებულად ვაპირებთ, ჩვენ უამრავი საერთო პრობლემა გვაქვს. ჩემი აზრით, სწორედ ერთმანეთის პრობლემებში იდენტიფიცირებაა ინტეგრაციისკენ გადადგმული პირველი ნაბიჯი და არა მაპის მიღება ან ასოცირების ხელშეკრულებაზე ბრეხტისეული ხელმოწერა, თუნდაც ეს დემარშები ჩვენთვის სახელმწიფოებრივად ძალიან მნიშვნელოვანი იყოს. თუ ინტეგრაცია გონებასა და გულში არ მოხდა, ასეთი ხელშეკრულებით ათწლეულების განმავლობაში შეგვიძლია ვიყოთ ასოცირებულნი, ისევე როგორც მრავალი სხვა ქვეყანა. ევროპა არც ბრიუსელია და არც ნატო; ევროპა ადამიანებია, რომლებსაც საქართველოში არ იცნობენ. მეტიც - მათ ბევრი ევროპაში მცხოვრები ქართველიც კი არ იცნობს. საქართველოს საშუალო მოქალაქეს წარმოდგენა არ აქვს რეალურ დასავლურ ფასეულობებზე, ამიტომ ძალიან ადვილია მასზე ნებისმიერი პროპაგანდით ზემოქმედება და ამ ფასეულობების მიმართ ნეგატიურად განწყობა, რასაც წარმატებით აკეთებს კიდეც ყველა, ვისაც არ ეზარება - ფსბ-ს მიერ კონტროლირებული ქართული საიტებით დაწყებული, ექსტრემისტი მღვდლებით დამთავრებული... უწინარესად კი, რა თქმა უნდა, პოპულისტი პოლიტიკოსები, რომელთა ნაკლებობას საქართველო ნამდვილად არ განიცდის და რომლებიც თავიანთ უბადრუკ პოლიტიკურ კარიერას „გარყვნილ ევროპულ ფასეულობებთან“ მართლმადიდებლური ბრძოლით იწყებენ, ჭედავენ და ამთავრებენ. ისინი თავიანთი ამომრჩევლის რიცხვის შესაბამისი რაოდენობის ადამიანს ურევენ ტვინს, რაც საბოლოო ჯამში ძალიან ბევრია. და არა იმიტომ, რომ ეს ადამიანები უჭკუოები არიან - უბრალოდ, მათ მეტისმეტად ბევრი ეგზისტენციალური პრობლემა აქვთ საიმისოდ, რომ ფასეულობათა სიღრმისეული ანალიზით დაკავდნენ. ხოლო სახელმწიფო, რომლის ვალიცაა თავისი დეკლარირებული ფასეულობების დაცვა და განმარტება, ამისთვის ფაქტობრივად არაფერს აკეთებს. ამის მკაფიო დასტურია საზოგადოებრივი არხის სტაბილურად ხანგრძლივი კომური მდგომარეობა. უნდა ითქვას, რომ სახელმწიფო თავად ეწევა ამ ფასეულობათა დისკრედიტაციას საკანონმდებლო და აღმასრულებელი ორგანოების არაკომპეტენტურობისა და არაინფორმირებულობის, ხშირად კი უკულტურობის მიზეზით.

მას შემდეგ, რაც ინტერნეტის საშუალებით ქართული ტელევიზიის ყურების საშუალება მომეცა, ისეთი გრძნობა მაქვს, თითქოს ღმერთმა ქართველები თავიანთი უპასუხისმგებლო ხასიათის გამო ერთსა და იმავე თემებზე მარადიული კამათით დასაჯა, რომლის შედეგად არავითარი ძვრა არ ხდება მათ გონებაში, და დაივიწყა. ის, სავარაუდოდ, არ უყურებს ქართულ ტელევიზიას და არ იცის, რომ სასჯელი მეტისმეტად სასტიკი გამოუვიდა.

მე, მისგან განსხვავებით, ვუყურებ და დანამდვილებით ვიცი, რომ ამ გაუთავებელი კამათის ერთ-ერთ მნიშვნელოვან ინგრედიენტს ჰქვია „ევროპაშიც ასე ხდება“, რასაც არაფერი აქვს საერთო სინამდვილესთან. წლების განმავლობაში არც ერთ ტელეარხს არ მოსვლია აზრად, გაერკვია, რა ხდება სინამდვილეში ევროპაში, გარდა კანის ფესტივალისა და შემოდგომა-ზამთრის კოლექციების ჩვენებისა.

მაგალითად, მიუხედავად იმისა, რომ წლების განმავლობაში მანიფესტაციების დარბევისას ნაციონალების ხელისუფლების სისასტიკის გამამართლებელი არგუმენტი ფრანგული პოლიციის ქმედებები იყო, არც ერთ ტელეარხს, მათ შორის - არც მაშინდელ ოპოზიციურ არხს, აზრად არ მოსვლია, ერთი სიუჟეტი მაინც მოემზადებინა იმის შესახებ, სინამდვილეში ვინ წვავს მანქანებს და ვინ ამსხვრევს ვიტრინებს საფრანგეთში - ჩვეულებრივი ნიღბიანი ბანდიტები თუ სტუდენტები და სამოცს გადაცილებული პროფესორები; მათ ერჩივნათ, ამ თემაზე გაუთავებლად ეკამათათ მოსისხლე ანტაგონისტ მხარეებს... უსაგნოდ, უშედეგოდ, ინფანტილური არგუმენტებით...

დღესაც... საბედნიეროდ, მანიფესტაციების დარბევა აღარ არის აქტუალური, მაგრამ არსებობს სხვა მარადიული თემები, რომელთა შესახებ დებატებსაც ბოლო არ უჩანს. მაგალითად, უკვე წელიწადზე მეტია ვსაუბრობთ იმაზე, რომ საფრანგეთში მილიონობით ადამიანი გამოვიდა „ჰომოსექსუალისტების წინააღმდეგ“, რაც სრული სიცრუეა - ისინი ერთსქესიანთა ქორწინების ინსტიტუციონალიზების წინააღმდეგ გამოვიდნენ და არა ჰომოსექსუალების, თუმცა ამას ხელი არ შეუშლია ქართველი ჰომოფობებისთვის, გასული წლის 17 იანვარს ოცამდე ლგბტ აქტივისტის დარბევა მოეწყოთ, წელს კი იმავე, ჰომოფობიასთან ბრძოლის საერთაშორისო დღეს საზეიმო „მღვდელპრაიდით“ აღენიშნათ თავიანთი ტრიუმფალური გამარჯვების წლისთავი.

ამ „ღირსშესანიშნავ“ მოვლენას და მასთან დაკავშირებულ ანტიდისკრიმინაციულ კანონს უამრავი საეთერო დრო დაეთმო, ოღონდ - ექსკლუზიურად ქართული პრიმიტიული ტოკშოუს ფორმატში: ანტაგონისტი მხარეების უხამსი ურთიერთშეურაცხყოფის Live, არავითარი სიუჟეტი იმ ქვეყნებიდან, რომლებსაც ორივე მხარე თავისი სიმართლის დამადასტურებელ არგუმენტად იყენებს. ერთი მხარისთვის იქ „ასე“ ხდება, მეორისთვის კი - „ისე“... სტუდიაში მოწვეული აპრიორი გაბრაზებული პუბლიკაც სწორედ ამ ნიშნით არის გაყოფილი მარჯვენა და მარცხენა ფლანგებად. მათ აგრესიულ და ვულგარულ გადაძახილებსა და ლანძღვა-გინებას ქართველი წამყვენები „საზოგადოებრივ აზრს“ უწოდებენ...

საბოლოოდ ყველა შოუ უშედეგოდ მთავრდება, მის მონაწილეებსა და მათ მხარდამჭერ მაყურებელს კი უფრო მეტად სძულთ ერთმანეთი, ვიდრე გადაცემის დაწყებამდე სძულდათ... თუმცა ყველას რელიგიურად სწამს, რომ ჭეშმარიტება კამათში იბადება. თუ ქართულ სატელევიზიო ლოგიკას ვენდობით, ჭეშმარიტება სიძულვილი ყოფილა, რადგან ქართველების დებატებში არაფერი იბადება, გარდა სიძულვილისა.

საბედნიეროდ, ჭეშმარიტება უნივერსალურია და მას ეთნიკურობა არ ახასიათებს. სამაგიეროდ, სიბრიყვეა მულტიეთნიკური და ქართულ დებატებში სწორედ ჩვენი ეროვნული აგრესიული სიბრიყვე იბადება, გიგანტურ გომბეშოსავით იბერება და ბოლოს სკდება, რათა სიძულვილშივე აღდგეს... ქართული ტელევიზიის ფენიქსი ფრინველი არ არის, ის გომბეშოა!

უამრავი სხვა მაგალითიც შემიძლია მოვიყვანო, თუნდაც სულ ახალი ამბავი - საფრანგეთის ნაციონალური ფრონტისა და მისი ლიდერის მარინ ლე პენის გამარჯვება ევროპარლამენტის არჩევნებში. ეს უმნიშვნელოვანესი მოვლენა ასევე ანალიზის მიღმა დარჩა. მხოლოდ ფეისბუქზე ატყდა ერთი ამბავი - თითქოს საფრანგეთის ხელისუფლებაში ფაშისტები მოსულიყვნენ... ან თითქოს საქართველოს მოსახლეობისა და პოლიტიკოსების აბსოლუტური უმრავლესობის რეალური იდეოლოგია რამით განსხვავდებოდეს ფრანგი ულტრამემარჯვენეების იდეოლოგიისგან, მეტიც - თითქოს ჩვენები გაცილებით არ აჭარბებდნენ...

ჩემი გადაცემა რომ შემდგარიყო, მომზადდებოდა იდენტური სიუჟეტები საქართველოსა და ევროპაში ექსტრემალურად აქტუალურ თემებზე. მათი მონტაჟი ნაჩვენები იქნებოდა გადაცემის დასაწყისში, მერე კი გაიმართებოდა დისკუსია, დიახ, დისკუსია და არა დებატები აგრესიულ ათეისტებსა და სამღვდელოებას, ჰომოფობებსა და ლგბტ აქტივისტებს, ანარქისტებსა და კანონის დამცველებს შორის... და კრიზისული მოვლენების დროს ადამიანებს მინიმალური წარმოდგენა მაინც ექნებოდათ იმის შესახებ, რა ხდება მათ თავს.

ეს ფილმიც - „მარადიული სტუმრები“ - მხოლოდ ერთ-ერთია იმ მრავალი სიუჟეტიდან, რომლებიც დისკუსიის საგანი უნდა გამხდარიყო. სამწუხაროდ, ამ საქმიდან არაფერი გამოვიდა, პროექტი არხის ბორდმა დაიწუნა.

რა მიზეზით?

- სიმართლე გითხრათ, ვერ გავიგე, რადგან არხიდან არავინ დამკავშირებია. მხოლოდ მაკა შეეცადა, მობოდიშებით აეხსნა „მაესტროს“ „პროფესიონალების“ ნათქვამი - მგონი, რეიტინგული არ იქნებაო, გადაწყვიტეს. საწინააღმდეგო არაფერი მაქვს. მეც ვიცი, რომ მსგავსი გადაცემა „ნანუკას შოუს“ კონკურენციას ვერ გაუწევდა. ყოველ შემთხვევაში, ამ ეტაპზე მაინც. ამას არც დავპირებივარ. მე მითხრეს, რომ „მაესტროს“ რებრედინგი პოლიტიკურიდან კულტურულ არხად მის ტრანსფორმირებას გულისხმობდა და სწორედ ამიტომ მომმართეს და ამიტომაც დავთანხმდი. როგორც ჩანს, არაფერი გამოუვიდათ, რადგან მათი გადაცემები დღესაც პოლიტიკურ დებატებზეა ორიენტირებული, თუ არ ჩავთვლით პირადად ჩემთვის სრულიად გაუგებარ რამდენიმე იუმორისტულ შოუს... საერთოდ, ვცდილობ, ქართულ იუმორისტულ შოუებს არ ვუყურო, რადგან, როგორც წესი, ორი კვირით ვკარგავ ხოლმე იუმორის გრძნობას, ამ გრძნობის გარეშე კი ჩემი არსებობა, ვერც კი წარმოიდგენთ, რა ტრაგიკული ხდება.
ჰო.. კიდევ ასე  უთქვამთ: ემიგრაციის ისტორიის ს თემა არა აქტუალურია, აჯობებდა რამე უფრო საინტერესო გაეშუქებინა, მაგალითად საფრანგეთის საგადასახადო სისტემაო... სიმართლე გითხრათ ეს აქტუალობასთან დაკავშირებული ეს შენიშვნა მე უფრო  "მაესტროსთვის" დამახასიათებელი სპეციფიური იუმორი მგონია,  რომელიც არ მესმის... არ მინდა დავიჯერო რომ აქტულობის აღქმის ასეთი დაბალი ხარისხის კრიტერიუმები აქვთ.

მაინც გაიცნო თუ არა ფილმი მაყურებელმა?

- მარტის პირველ ნახევარში შემთხვევით მომიწია თბილისში ჩამოსვლა. გადავწყვიტე, მესარგებლა გიორგი კეკელიძის ძველი წინადადებით ეროვნულ ბიბლიოთეკაში ლექციის გამართვის თაობაზე, ოღონდ ლექციის ნაცვლად ფილმის ჩვენება და განხილვა შევთავაზე, რაზეც თავაზიანად დამთანხმდა ისე, რომ ფილმი არც უნახავს.

ჩვენება 19 მარტს შედგა და, ჩემი აზრით, საკმაო წარმატებითაც ჩაიარა. ფილმის ჩვენების შემდეგ გაიმართა დისკუსია, რომელშიც მონაწილეობდნენ ფილმში გადაღებული რესპონდენტები: ლაშა ბაქრაძე, რამილია ალიევა, კახა თოლორდავა... უამრავი ხალხი მოვიდა. თითქმის ყველა დიდმა არხმა გააშუქა ახალ ამბებში საკმაოდ ვრცლად. ერთადერთი, „მაესტრო“ არ დაინტერესდა. მართალია, გამოგზავნეს ჟურნალისტი, მაგრამ მას სრულიად სხვა რამ აინტერესებდა - რამდენად კარგად ლაპარაკობს პრემიერი ღარიბაშვილი ფრანგულად. როდესაც შეიტყო, რომ ეს ფილმი „მაესტროსთვის“ იყო გადაღებული, ფრიად ესიამოვნა, კოლეგებს სხვა არხებიდან პრივილეგირებულის ღიმილით გადახედა... ღარიბაშვილის ფრანგულთან დაკავშირებული კითხვისთვის პასუხი, ცხადია, არ გამიცია.

საზოგადოების რა ნაწილი მოვიდა ფილმის ჩვენებაზე? იყვნენ თუ არა ეთნიკური უმცირესობის წარმომადგენლები? ახალგაზრდები?

- ჩემთვის ძალიან სასიამოვნო იყო ჩვენებაზე სხვადასხვა ეთნიკური უმცირესობის წარმომადგენლებისა და სტუდენტების მოსვლა. საერთოდ, დარბაზში, როგორც გითხართ, ტევა არ იყო. არ მოსულან მხოლოდ ადამიანის უფლებათა „პროფესიონალი“ დამცველები. სამწუხაროა. რაც არ უნდა იყოს, არა მგონია, ამ თემაზე ბევრი ფილმი გადაეღოთ საქართველოში. ყოველ შემთხვევაში, მე ვერც ერთს ვერ ვიხსენებ. სიმართლე გითხრათ, ყოველთვის მიმაჩნდა, რომ ადამიანის უფლებები მათი უმეტესობისთვის ბიზნესია, ისევე როგორც ქართველ ინტელექტუალთა იმ ეჭვიანი ნაწილისთვის, რომელიც თავს დასავლური ფასეულობების „შუქურად“ მოიაზრებს. სიმართლე გითხრათ, ვერც კი ვხვდები, რატომ არ დააინტერესა საზოგადოების ეს ერთი შეხედვით ყველაზე დაინტერესებული ნაწილი ჩემმა ფილმმა. მათ ის არც კი „შეამჩნიეს“.

ფილმი ტელევიზიითაც აჩვენეს?

- დიახ, ორჯერ. ის ჯერ „არტარეამ“ გაუშვა, მერე კი პირველმა არხმა, თუმცა არა მგონია, ბევრს ენახა. „არტარეას“, სამწუხაროდ, არცთუ ბევრი მაყურებელი ჰყავს, პირველმა არხმა კი აჩვენა კვირა დღეს, დღის ოთხის ნახევარზე. რბილად რომ ვთქვა, ეს პრაიმტაიმი არ არის. პრინციპში, არც მქონია ამბიცია, ამ ფილმს ტელეეკრანები დაეპყრო, - როგორც გითხარით, ეს მხოლოდ ნაწილია გადაცემისა, რომელიც არ შედგა. 26-წუთიანი ფორმატისთვის მეტისმეტად დიდი მოცულობის ინფორმაციაა ფილმში ჩადებული, ის განმარტებებს მოითხოვს, რაც უკვე ტელედისკუსიის დროს უნდა გაკეთებულიყო, ამიტომ შესაძლოა, ფილმის ნახვის შემდეგ ბევრს უკმარისობის გრძნობაც კი დარჩეს, რაც ნორმალური და წინასწარ გათვლილია. ამ სიუჟეტს, სულ მცირე, 92 წუთი სჭირდება, თუ მის გაშლას დოკუმენტური ფილმის კლასიკურ ფორმატს მივუსადაგებთ.

საერთოდ, მე მგონია, რომ ამგვარ პროექტებს საზოგადოებრივი არხი უნდა აკეთებდეს და არა კომერციული, მით უმეტეს, ისეთი ფინანსურად და ინტელექტუალურად ლიმიტირებული, როგორებიც ქართული კერძო არხებია.

იმედი მაქვს, ამ არხზე ოდესმე დამთავრდება საკადრო ომი, მას ეღირსება ისეთი ხელმძღვანელები, რომლებსაც კარგად ესმით, რას ნიშნავს საზოგადოებრივი ტელევიზიის პასუხისმგებლობა და ბოლოს და ბოლოს განხორციელდება პროექტები, რომლებიც სასარგებლო იქნება საქართველოს მთელი მოსახლეობისთვის და არა მხოლოდ მისი ამა თუ იმ პატარა სეგმენტისთვის.

პილოტის გადასაღები თანხა ტელეკომპანია „მაესტრომ“ გაიღო თუ თქვენი სახსრებით გადაიღეთ?

- ფილმი საფრანგეთსა და საქართველოშია გადაღებული და მთლიანად საფრანგეთშია დამონტაჟებული. ეს კოპროდუქციაა. ხარჯების ნაწილი „მაესტრომ“ გაიღო, თუმცა მინიმალური. ასეთი ბიუჯეტით ფილმს არათუ საფრანგეთში, საქართველოშიც არავინ იღებს. მთავარი მამოძრავებელი ძალა ენთუზიაზმი იყო, რადგან დაგვარწმუნეს, რომ გადაცემას ვიწყებდით და პერსპექტივაში ველოდით ჩვენი შრომის კომპენსირებას. გადაცემა კვირაში ერთხელ უნდა გასულიყო თებერვლიდან. სამუშაოს ჩვენი ნაწილი იანვრის ბოლოს უკვე მზად იყო. მე და ფილმის ოპერატორმა და მემონტაჟემ სანდრო შეროზიამ პარიზში ფაქტობრივად ღამეები ვათიეთ, რომ მისი დამთავრება მოგვესწრო. ვინაიდან „მაესტრო“ HD ფორმატზე არ არის გადასული, მოგვიწია ფილმისთვის გამოსახულების ჩამოჭრა, ამიტომ ის, სამწუხაროდ, დაბინდულ ჩარჩოში ზის... ძალიან ვჩქარობდით, რადგან გადაცემების დაწყებამდე, მინდოდა, კიდევ რამდენიმე სიუჟეტი მომემზადებინა... რიგში იყო ქუჩაში მოძრაობის, პარკირების წესები და კულტურა, მისი ორგანიზება, აგრეთვე - სიუჟეტი პარიზელ და თბილისელ მაწანწალებზე, ტუბერკულოზითა და С ჰეპატიტით დაავადებულ ქართველებზე, რომლებიც საფრანგეთსა და საქართველოში მკურნალობენ, მერიის საარჩევნო კამპანიებზე პარიზსა და თბილისში, რომლებიც ერთმანეთს დაემთხვა, კათოლიკურ და მართლმადიდებლურ აღდგომებზე... უამრავი თემა მქონდა ჩამოწერილი და თითქმის გამზადებული გადასაღებად... თუმცა საახალწლო არდადეგები მოულოდნელად მეტისმეტად გაიჭიმა არხზე... კარგა ხანს ისიც კი ვერ გავიგე, ფილმი ნახეს თუ არა. მერე თითქოს შეთანხმებული ფორმატის შეცვლაზე დაიწყეს ლაპარაკი. მარტში მივხვდი, რომ გარკვეულ პასუხს ვერასდროს მივიღებდი. ამიტომაც გავმართე თბილისში ჩვენება და დისკუსია, რომელიც გადავიღე. ეს იყო, ფაქტობრივად, ჩემ მიერ გაკეთებული სრული პილოტი. ჩავატარე გამოკითხვაც: შევადგინე კითხვარი, რომელსაც 37-მა დამსწრემ ანონიმურად გასცა პასუხი. შედეგები დამაკმაყოფილებელზე გაცილებით უკეთესი აღმოჩნდა - „მაესტროს“ ბორდისგან განსხვავებით, 37-დან 33-მა რესპონდენტმა მიანიშნა, რომ ასეთ გადაცემას რომ წასწყდომოდნენ ქართულ ტელეარხზე, სხვაგან არავითარ შემთხვევაში არ გადართავდნენ. როგორც უკვე მოგახსენეთ, ამდენ ხალხში „მაესტროს“ ერთი წარმომადგენელიც არ იყო. საერთოდ არ დაინტერესებულან - არც ჩვენებით, არც პილოტით და არც მაყურებლის რეაქციით.

კონტრაქტი გქონდათ „მაესტროსთან“? ამ ფილმზე რამე უფლება აქვს ამ ტელევიზიას?

- არათუ კონტრაქტი, ერთი წერილიც კი არ მიმიღია „მაესტროდან“ იმის დამამტკიცებლად, რომ მართლა მათთვის გადავიღე ფილმი. ყველაფერი ტრადიციულად, როგორც დიდი შოთა იტყოდა, „გულების გაცვლით, მეგობრობის გზითა და ხიდებით“ გაკეთდა... კორექტულობისთვის ტიტრებში მაინც მოვიხსენიე „მაესტრო“, მაგრამ საჭირო რომ გახდეს, ვერაფრით დავამტკიცებ, რომ მათ რაიმე წვლილი აქვთ შეტანილი ამ ფილმის შექმნაში. თვითონ, მით უმეტეს, ვერ დაამტკიცებენ... შესაბამისად, მათ არავითარი უფლება არ გაჩნიათ ამ ფილმზე. კონტაქტიც კი არავის ჰქონია ჩემთან, მფლობელის, ჩემი მეგობრის, მაკა ასათიანის გარდა. ეს ტელევიზიის ფუნქციონირების ძალიან უცნაური ფორმაა. სხვადასხვა ფრანგულ არხთან ჩემი თანამშრომლობის ორი ათეული წლის განმავლობაში მსგავსი არაფერი მინახავს. ის კი არა, რუსული არხებისთვისაც გავაკეთე რაღაცები 90-იანების ბოლოს - ასე ისინიც კი არ იქცეოდნენ. მართალია, გამუდმებით იტყუებოდნენ, მაგრამ კითხვაზე პასუხის გაცემის კულტურა მაინც ჰქონდათ და თავიანთ, თუნდაც უსაფუძვლო არგუმენტებს მაინც მკაფიოდ ჩამოყალიბებულს, წერილობით მიგზავნიდნენ ფაქსით.

ტელევიზია საათის მექანიზმივით რთული სისტემაა, იქ უმნიშვნელო დეტალი არ არსებობს. თანამშრომლის პატივისცემა კი ძალიან მნიშვნელოვანი რამ არის. არა მგონია, ამ ანბანური ჭეშმარიტების გარეშე ტელევიზიას რაიმე პერსპექტივა ჰქონდეს. პროექტი, თუნდაც ძალიან კარგი, შეიძლება მოგეწონოს ან არ მოგეწონოს, - ეს სავსებით ნორმალურია, - მაგრამ პროექტზე მომუშავე ადამიანის პატივისცემა, ადამიანებთან ურთიერთობისა და მუშაობის ელემენტარული კულტურა გაცილებით მნიშვნელოვანია, ვიდრე სამი ბი-ბი-სის ბიუჯეტი ერთად აღებული. ვისაც დასავლურ ცნობილ არხებთან შეხება ჰქონია, დამეთანხმება, რომ მუშაობის კულტურა მათი მთავარი დუღაბია.

თქვენი აზრით, რატომ ებრძვიან ამგვარ პროექტებს ქართული კერძო მედიასაშუალებები - იმიტომ, რომ უფრო კომერციული გადაცემები ურჩევნიათ თუ, უბრალოდ, ეშინიათ მედიაძალის, რომელსაც შეუძლია, რეალობა დაანახვოს მაყურებელს?

- ქართულ ტელევიზიაზე საუბრისას ეს მთავარი, ყველაზე მნიშვნელოვანი კითხვაა. ერთმნიშვნელოვანი პასუხის გაცემა შეუძლებელია. არ ვიცი, ებრძვიან თუ არა, რადგან არა მგონია, ბევრი ჰქონდეთ ასეთი პროექტი. აკეთებენ იმას, რაც იციან და რაც იაფი უჯდებათ ფინანსურად თუ ინტელექტუალურად; იმას, რასაც გონების დაძაბვა და კრეატივი არ სჭირდება. მთლიანობაში, ქართული ტელევიზია, თუ ორ-სამ გადაცემას არ ჩავთვლით, ჩემი აზრით, კრიტიკასაც კი არ ექვემდებარება.

რა თქმა უნდა, კომერციულ არხებს უფლება აქვთ, აჩვენონ, რაც სურთ, მაგრამ რატომ სურთ გამუდმებით ასეთი ცუდი, უგემოვნო და მოუმზადებელი გადაცემების ჩვენება, ვერ ვხვდები. კომერციული არ ნიშნავს სულელურს. რამდენჯერაც ვიკითხე, რატომ აკეთებენ ამას, ამიხსნეს, ხალხი ითხოვსო. ასეთ დროს ყოველთვის ირონიულად შევნიშნავ ხოლმე, რომ, როგორც უკვე დიდი ხანია ცნობილია, ხალხი ყველაზე მეტად პორნოგრაფიას ითხოვს და ამ ტელელიბერტარიანული ლოგიკით, მაია ასათიანი და ნანუკა ჟორჟოლიანი შიშვლები უნდა ისხდნენ თავიანთი საეჭვო დიზაინის ბუდუარებში, ინგა გრიგოლია კი შავ ლატექსში გამოწყობილი ამათრახებდეს ბორკილებდადებულ ქართული პოლიტიკური ელიტის „ცუდ ბიჭებსა და გოგონებს“. მაყურებლის მოთხოვნის დონე თუ არ ასწიე, გამუდმებით იქ დარჩება,სადაც დღეს არის, შენ კი შუა საუკუნეების ბაზრის კლოუნად დაამთავრებ სატელევიზიო კარიერას, რადგან ტელებაზარი ყოველთვის იმას მოგთხოვს, რასაც მიაჩვევ. თუ არხს არ გააჩნია გამბედაობა, გასწიოს ახალი, კრეატიული რისკი, შექმნას და განავითაროს არაკომერციული პროექტები კომერციულიდან შემოსული შემოსავლის ნაწილის ხარჯზე, ის ერთმნიშვნელოვნად ცუდი არხია, და სწორედ ასეთები არიან ქართული ტელეარხები. ძალიან ვწუხვარ, რომ ამის თქმა მიწევს, რადგან ბევრი ნიჭიერი ადამიანი მუშაობს ამ არხებზე... ჩემი აზრით, მთავარი პრობლემა მათი მენეჯმენტის არაკრეატიულობა და უცოდინრობა, პროდიუსერების დაბალი პროფესიული დონეა. ხანდახან მგონია, რომ ქართველ პროდიუსერს მხოლოდ რესპონდენტთან დარეკვა და ტაქსის გამოძახება ევალება...

-Paris

Bourgogne - ცხოვრების ხელოვნება

ეს ჩემი მეორე სიუჟეტია  რადიო ცხელი შოკოლადის გადაცემა "ღვინის გზამკვლევისათვის" რომელიც 2012 წელის სექტემბრის ბოლოს  გავიდა ეთერში. 

არის ესეთიი გამოთქმა» Art de Vivre რაც ქართულად "ცხოვრების ხელოვნებად" ითარგმნება... რაღაც ცხოვრების შნოსავით არის, მხოლოდ უფრო დელიკატურად ჟღერს. ეს ცხოვრების ხელოვნება ქყველა ქვეყანას თავისებური აქვს. ზოგს მეტი, ზოგს ნაკლები. ზოგს თითქმის არა აქვს...სხვანაირად ამას კულტურაც შეიძლება დავუძახოთ. გასტრონომია ცხოვრების ხელოვნებაში შემავალი ანგრედიანტებიდან ერთ ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანია. ფრანგული სამზარეულო იუნესკოს მიერ აღიარებულია როგორც კაცობრიობის არამატერიალური კულტურული მემკვიდრეობა. რა თქმა უნდა ღვინის გარეშე ესეთ აღიარებას ფრანგული სამზარეულო ვერასდროს ვერ მიაღწევდა.

განსაკუთრებით კი ბურგონულის, ანუ როგორც ჩვენთან რუსული თარგმანის გავლენით ეძახიან ბურგუნდიული ღვინის გარეშე. უფრო მეტიც, ღვინოზე პუბლიკაციების ერთ ერთი ცნობილი ავტორი, კრისტიან პესსი თვლის, რომ სულაც არ იქნებოდა გადაჭარბებული გვეფიქრა, რომ ბურგუნდიული ღვინის გარეშე მსოფლიოს თუ არა ევროპას მაინც დღეს სულ სხვა სახე ექნებოდა. მისი აზრით დაამტკიცებს რომ ბურგუნდიის ჰერცოგების სიმდიდრე და ძალაუფლება სწორედ ღვინის კომერციაზე აშენდა. პაპები ამდენი წლების განმავლობაში ავინიონში არ იცხოვრებდნენ, რომ არა

მათი სიყვარული და გატაცება მაღალი ხარისხის ღვინოებისადმი. ვის შეუძლია დაამტკიცოს რომ ლუი მეცამეტეს მემკვიდრე ეყოლებოდა, ანა ავსტრიელის სიბერწე დღეში ერთი ბოთლი «პატარა იესოთი» რომ არ განეკურნათ? ვის შეუძლია დაამტკიცოს რომ მეფე მზედ წოდებული ლუი მეთოთხმეტე ესე ღრმა მოხუცებულობამდე მიაღწევდა ექიმებს მისთვის ყოველი ჟამისას ბურგუნდიულის კარგად დალევა რომ არ გამოეწერათ? კიდევ სხვა უამრავ ესეთ რიტორიკულ კითხვების სიას ის ასე ამთავრებს: ვის შეუძლია დაამტკიცოსმ რომ სოლიდარობის გრძნობა, რომელსაც ესეთი ღრმა ფესვები აქვს გადგმული ფრანგულ კულტურაში, ეს განვითარდებოდა?

ვაზი გალების ქვეყანაში პირველი გამოჩენის შესახებ რამდენიმე ვერსია არსებობს, მათ შორის ქრისტესშობამდე მეექვსე საუკუნეში ბერძნების მიერ იქნა პირველად შემოტანილი, ღვინის კულტურამ უზარმაზარი მნიშვნელობა შეიძინა, განსაკუთრებით მეორე საუკუნიდან ჩვენს წელთაღრიცხვამდე, როდესაც რომაელების იტალიური ღვინის ექსპორტმა ბურგუნდიამდე მოაღწია.

მეექვსე საუკუნიდან ქრისტიანობის დამკვიდრებამ მევენახეობის განვითარებას ხელი შეუწყო იმით, რომ უველაზე დიდი და მნიშვნელოვანი ვენახები სააბატოების, მონასტრების ხელში აღმოჩნდა, რომლებიც ომების დროს განსაკუთრებული პროტექციით სარგებლობდნენ და .თაობიდან თაობას გადასცემდნენ მეღვინეობის გამოცდილებას. პირეველი სამონასტრო ღვინოების წარმოება რომელსაც არა მარტო ლოკალური ევროპის მასშტაბის მნიშვნელობა ჰქონდა სათავეს მე7 საუკუნეში იღებს.

მოგვიანებით მე14 მე 15 საუკუნეში ავინიონის პაპების ქალაქა გადაქცევასთან ერთად ღვინის წარმოებაკულტურად ჩამოყალიბდა.

პაპ კლემენტი მეექვსეს ეპოქაში 1342-1352 წლებში რომელიც ავინიონის პაპებს შორის

 Châteauneuf-du-Pape

ყველაზე ფუფუნების მოყვარულად ითვლება, ბურგუნდია სამ განსხვავებულ კლიმატურ რეგიონად დაიყო, და შეირჩა «პაპის მარანი»

სწორედ კლემანტი მეექვსეს გემოვნების წყალობით გახდა წითელი ღვინო უფრო მისაღები. მეთოთხმეტე საუკუნემდე უპირატეესობა თეთრ ღვინოს ენიჭებოდა. ამგვარად ავინიონის პონტიფიკას როლი ღვინის გემოვნების მუტაციაში ეტაპობრივად, გადამწყვეტად ითვლება.

ამავე ეპოქაში დაიწყო მდინარე რონის საშუალებით ღვინის უფრო ადვილად გადაზიდვა სამხრეთში.

მეთოთხმეტე მეთხუთმეტე საუკუნეში ბურგინდიის ოთხი დუკის, ანუ ჩვენებურად ჰერცოგის მართველობის პერიოდში ჩამოყალიბდა ღვინის ხარისხის გარანტიის განმსაზღვრელი წესები. 1395 წელს ფილიპ დე ჰარდიმ გადაწყვიტა გაეუმჯობესებინა ღვინის ხარისხი და თავის მიწებზე. გამოსცა დეკრეტი, რომლიც თავის ტერიტორიაზე კრძალავდა აქამდე გავრცელებული ვილდელოიალის ჯიშის ვაზს, და მის ნაცვლად პინო ნუაღ, ანუ შავი პინოს გაშენებას მოითხოვდა. . ეს ითვლება კვებისპროდუქტის შესახებ გამოცემულ პირველ დეკრეტად მსოფლიოში, ის წინ უსწრებს ღცვინის აპელაციასაც და გერმანულ Reinheitsgebot საც რომელიც ლუდის გამოხდისას დასაშვებ ანგრედიანებს განსაზღვრავს. 1416 წელს შარლ მეექვსემ ბურგონის ღვინის წარმოების ლიმიტი დააწესა.

1652 წელს სამედიცინო სკოლაში ექიმებმა თეზაც კი ჩამოაყალიბეს, რომ ბურგონის ღვინოს სამკურნალო თვისებები აქვს და ყელზე სასიამოვნო სასმელია. რითიც ღვინის დიდ ომს დაედო საფუძველი ბურგუნდიულ და შამპანიურ ღვინოებს შორის. ლუი მეთოთხმეტეს თავისმა ექიმმა ბურგონი სამკურნალოდ დაუნიშნა. ამავე დროს აუკრძალა შამპანურის დალევა. მოგვიანებით ერემსის სამედიცინო ფაკულტეტზე ახალგაზრდა ექიმმა ლე პეშორმა კონტრეშეტევა განახორციელა და საპირისპირო თეზა წამოაყენა, შამპანური ღვინოების სასარგებლოდ. ღვინის ომს საფრანგეთის რევოლუციამ დაუსვა წერტილი. როცა კონფისკაციის შემდეგ დაქუცმაცებული ვენახები ბურგონელმა ბურჟუებმა შეისყიდეს...

ბურგონის რეგიონის ღვინის ისტორიზე გაუთავებლად შეიძლება საუბარი, ის თან გასდევს საფრანგეთის მთელ ისტორიას. დღემდე. ეს არის ისტორია ცხოვრების ხელოვნებისა, რასაც საფრანგეთი მშვენივრად ყიდის, და რაც პრინციპში მისი ყველაზე მთავარი საექსპორტო ფასეულობაა, და ის საშუალებას აძლევს ქვეყანას რომელსაც აბსოლუტურად არავითარი ბუნებრივი რესურსი არ გააჩნია, ათასგვარი კრიზისის მიუხედავად, მაინც სტაბილურად მსოფლიოს მეხუთე ეკონომიკად ითვლებოდეს მსოფლიო ბანკის ყოველწლიურ ანგარიშში.

შესაძლოა ვინმეს გადაჭარბებული მოეჩვენოს, მაგრამ ამ მხრივ ჩვენი , ქართველების შესაძლებლობები ძალიან წააგავს ფრანგულს. ჩვენ შევძელით ჩვენი საკუთარი ცხოვრების ხელოვნების შექმნა, თანაც საკმაოდ ავთენტურის, და ის გარკვეულ ზონაზე გავავრცელეთ კიდეც, ყოველ შემთხვევაში, ჩვენს არსებობას ჩემი აზრით ამ ცხოვრების ხელოვნებას უფრო უნდა ვუმადლოდეთ ვიდრე მითოლოგიურრ ძლიერ მეომარ სულს. ჩემი აზრით ფრანგებისა არ იყოს, ღვინომ ჩვენც ბევრი რამ გვასწავლა. თუმცა სამწუხაროდ ჩვენი ღვინის კულტურის ისტორია აბსოლუტურად შეუსწავლელია. გარდა იმისა, რომ ლამის ღვინის სამშობლოდ მოვიხსენიებთ თავს, ბევრი არაფერი გვაქვს მოსაყოლი... მხოლოდ იმიტომ. რომ ჯერ არ გაგვიაზრებია – ღვინის ხარისხი მისი ისტორიაა. როდესაც იაპონელი, ამერიკელი ან ბრიტანელი ბურგონს აგემოვნებს, პირველ რიგში მის სმენას ღვინის დასახელება ესლაბუნება, და მისი წყალობით ყოველ მოსმულ ყლუპთან ერთად საფრანგეთის ისტორიის ზიარი ხდება.

პ.ქ. 29 სექტემბერი 2012
Paris

..დაბადებული ღვინის ქვეყანაში!

2012 წელს რადიო ცხელი შოკოლადისთვის, მალხაზ ხარბედიას თხოვნით სამი აუდიო - ჩანაწერი  გავაკეთე მისი გადაცემისთვის "ღვინის გზამკვლევი".  მეტი ვეღარ შევძელი რადგან მაშინ ძალიან დაკავებული ვიყავი. ახლა ნელნელა თავი მოვუყარე ამ ჩანაწერებს. ღვინის მოყვარულებს შეიძლება დააინტერესოთ.
 ეს სულ პირველი აუდიო ფაილია, რომელიც დაკაგული მეგონა და შემთხვევით ვიპოვნე დღეს -  " დაბადებული ღვინის ქვეყანაში"... დანარჩენებსაც ამ დღეებში დავდებ.





რადიო "ცხელი შოკოლადი" 

პაატა ქურდაძე

 18 სექტემბერი, 2012

ხშირად მიფიქრია, რომ ამ მხრივ მაინც გამიმართლა. ღვინის ქვეყანაში დავიბადე და მეორე ღვინის ქვეყანაში ვცხოვრობ... იმედი მაქვს არაყის ან ლუდის ქვეყანაში არ მოვკვდები,  იმიტომ არა, რომ არც ერთი არ მიყვარს.  ასე მგონია,  რომ ჩემთვის ღვინის ქვეყანაში სიკვდილი უფრო ადვილი იქნება, ისევე როგორც სიცოცხლე. რატომ მგონია არ ვიცი, კაცმა რომ თქვას ადვილი სიცოცხლე არსად მქონია, ალბათ იმიტომ რომ, ჩემი აზრით, ღვინის ქვეყნებში უფრო მეტი შანსი გაქვს  "წაღმა გეჩვენოს, ქვეყნის უკუღმა ტრიალი".

შეიძლება ვინმეს გადაჭარბებულად მოეჩვენოს, მაგრამ ღვინის მსმელ ერებს შორის არის რაღაც უხილავი მაგნიტიზმი, ღვინო კონვივიალურია, ის აერთიანებს, მძიმე ალკოჰოლი კი პირიქით, თიშავს, მარტოობისკენ გიბიძგებს, ჩემზე ყოველ შემთხვევაში ესე მოქმედებს. 

თუმცა იმისთვის, რომ ღვინის ქვეყანა გახდე, არ არის საკმარისი მხოლოდ კარგი ვენახი გააშენო, ტექნოლოგიურად სრულყოფილი ქარხანა ააგო და მარკეტოლოგიური თვალსაზრისით კონკურენტუნარიანი, თუნდაც ძალიან კარგი ღვინო აწარმოო. ფრანგს, იტალიელს ან ქართველს ვერ ექნება ჩინელთან ეს უხილავი ტანინიანი ძაფები გაბმული, რომელიც ერთმანეთთან აქვთ. რადგან ჩინეთმა, სულ რომ გააკოტროს ფრანგული და იტალიური ღვინის ინდუსტრია, მიუხედავად იმისა რომ   ღვინის გამოშვება ისწავლა, ღვინის ქვეყანა მაინც კიდევ ძალიან დიდხანს ვერ გახდება. რადგან ღვინის მწარმოებელსა და  მევენახე- მეღვინეს შორის ისეთივე განსხვავებაა, როგორიც პურის მწარმოებელსა და მეპურეს შორის. მეპურეები კი ძალიან მნიშვნელოვანი ხალხია. ესე ადვილად ამ წოდებას ვერ მიიღებ, საფრანგეთში, იმისათვის რომ პურის  მაღაზიას საფუნთუშე ანუ ბულანჟერი ერქვას, პატრონი იძულებულია არა მხოლოდ ადგილზე  გამოაცხოს, არამედ ცომიც აუცილებლად იქვე მოზილოს. მაგარი ხალხია, ყოველ დილას ხუთ საათზე იწყებენ  ცომის ზელას...  თუმცა ფრანგ ხაბაზებზე, ანუ ბულონჟერებზე სხვა დროს იყოს.

90–იანი წლების დასაწყისში, როდესაც საფრანგეთში გადმოვედი საცხოვრებლად, საქართველოს ჯერ კიდევ რუსეთთან აიგივებდნენ და არა მხოლოდ გეოპოლიტიკურად, რაც ძალიან არასასიამოვნო იყო. ძირითადად ყინვაზე, ვოდკაზე და  ქერა გოგოებზე მელაპარაკებოდნენ, თან ეშმაკურად მიპაჭუნებდნენ თვალს, უფრო კულტურულები კი ბალეტზე, ჩეხოვზე და ტროცკიზე... დაუღალავად ვუხსნიდი ყველაფერს გაოგრაფიიდან დაწყებული დამწერლობით დამთავრებულს, მაგრამ ავიწყდებოდათ და რამდენიმე დღეში, ამინდი ცოტათი გაფუჭდებოდა თუ არა, იგივეს მეკითხებოდნენ: "ჰა.. მუსიე, ეხლა თქვენთან მაგრად ყინავს არა? ვოდკა, ბანია და... ტანია ჰა?"  ხითხითებდნენ და მრავალმნიშვნელოვნად თვალებს მიპაჭუნებდნენ გაუთავებლად, სანამ ნერვებაშლილი თავიდან არ ვიწყებდი ჩემი ბოხჩაში გამოკრული საცოდავი ეროვნული ფასეულობების ამოლაგებას სათითაოდ...  "ა ბონ?" ამბობდნენ გაკვირვებულები, რაც ჩვენებურად დაახლოებით იგივეს ნიშნავს რაც "რას ამბობ, მართლა?" და მაშინვე სხვა თემაზე გადადიოდნენ, ძალიან მოხერხებულად.

მოგვიანებით დაკვირვებების შედეგად მივხვდი,  რომ ყველაზე კარგად მაშინ იმახსოვრებდნენ განსხვავებას ქართველსა და რუსს შორის, როდესაც ვეუბნებოდი, რომ ქართველები ღვინის მსმელი ხალხი ვართ, და ყველაზე კარგი ღვინო, ყველი და პური გვაქვს მეთქი. ამაზე სერიოზულ კითხვებს  მისვამდნენ, რომელზე პასუხი მაშინ არ მქონდა. რადგან ღვინო ჩემთვის მანამდე არასდროს ყოფილა კულტურის ნაწილი. ვიცოდი მხოლოდ რომ ეგრეთწოდებული უშაქრო ღვინო კარგი იყო, გაკეთებული, ანუ შაქრიანი კი-ცუდი. ვიცოდი, რომ ღვინოს დასათრობად სვავენ, რომ ის დღესასწაულის მთავარი  ატრიბუტია და არა გასტრონომიის ნაწილი, როგორც ეს ფრანგების შემთხვევაშია...

საკვირველი იყო:  მიუხედავად იმისა, რომ ნებიმიერი ფრანგიც ზუსტად იგივეს ფიქრობს, რომ მსოფლიოში ყველაზე კარგი პური, ყველი და ღვინო აქვს, არავინ შემკამათებია, პირიქით სახე უნათდებოდათ, თითქოს ჩვენს შორის რაღაც უხილავი მთვრალი ობობა დაბოდიალობდა და რაღაც კეთილ ქსელს ქსოვდა ღიღინით.

მართლაც, კაცი, რომელსაც თავისი პური, ყველი და ღვინო საუკეთესო ჰგონია, არ შეიძლება ცუდი კაცი იყოს, დიდი–დიდი ერთი ორი ჭიქა ზედმეტი ჰქონდეს გადაკრული.

მაშინ ვიფიქრე პირველად, რომ იესომ შემთხვევით არ აირჩია ღვინო და პური საიდუმლო სერობის მისტერიის აღსასრულებლად: იესოც ღვინის მსმელი იყო და იცოდა, რომ სხვა არც ერთ სასმელს არ აქვს  ესეთი  კეთილშობილური, ბრძნული თვისება დაეხმაროს ადამიანებს დროდადრო ერთმანეთის ნაწილად იგრძნონ თავი, და ამასთან ინდივიდუალობა არ დაკარგონ.

ღვინის სიყვარულიც  სწორედ სიყვარულივით ინდივიდუალურია: თითქოს ყველა შეყვარებულის სიმპტომი წააგავს ერთმანეთს, მაგრამ  ვინც არ უნდა იყოს, სხვისი აღწერილი სიყვარული შენი განცდილის თანხვედრი და, მით უმეტეს, მასზე აღმატებული ვერ იქნება. ჩემთვის მთელი ვიტიკულტურის საიდუმლო სწორედ ინდივიდუალობაშია. კარგი წითელი ღვინით ზომიერად შევსებულ მაღალი ჭიქის ყელს  თითებით ფრთხილად  ეფერები, მერე აიღებ, პირველი სურნელი, ტუჩებით ფრთხილად შეხება... პირველი პატარა ყლუპი პირველი კოცნასავით შემოდის შენში, და ის არასდროს არ წააგავს სხვა კოცნას...  ეს რა თქმა უნდა, როცა დიდი სიყვარული გაქვს... რაც იშვიათია. ფრანგები კი, ჩემი აზრით თვლიან, რომ ერთი დიდი სიყვარული ძალიან ცოტაა და ცხოვრებას მთლიანობაში უფრო ყოველდღიური პატარა, ცოტ-ცოტა  სიყვარული ალამაზებს. ამიტომ  ჩვენგან განსხვავებით ცოტა ღვინოს ყოველ დღე სვავენ. თუმცა ცხადია, არა ძვირფას ფრანგულ დიდ ღვინოებს, რომლებზეც ლეგენდები დადის. იშვიათად ნახავთ ფრანგულ სამზარეულოს, სადაც გულმოდგინედ საცობ დარჭობილ პატარა, ანუ ჩვენებურად, სუფრის ღვინის ბოთლი არ დგას, რომელშიც  შეიძლება სულ ერთი ჭიქა ღვინოა ჩარჩენილი, თავმოყვარე ქართველი, ცხადია ან ჩაცლის ამ ბოთლს ან გადააქცევს... ფრანგისთვის კი ეს პატარა სიყვარულის პატარა ნარჩენია, და უფრთხილდება...  არ ვიცი, თუ გინდათ ძუნწი დაარქვით, მაგრამ ბოლოში გასული,  ნახევრად დაცლილი  საიყვარულისას, ცოტა ძუნწი ყველა ხდება... დიდი და პატარა ღვინო ორივე ღვინოა ფრანგისთვის. ორივეს შესაბამის პატივს სცემს, პირიქით,  უცნობი პატარა მწარმოებლის პოვნა, რომლის ხარისხი ყველაზე დიდ აპელაციებს არ ჩამოუვარდება, ერთგვარი ნაციონალური სპორტიც კია, მაგრამ ამაზე  მოდით შემდეგ გადაცემაში ვისაუბროთ.

PK   5 Avril  Marc 2014 Paris

მენტალიტეტის კრიზისი

16.03.14  მაესტრო -  კვირის აზრები: პაატა ქურდაძე

დაახლოვებით ორი წლის წინ ჩემმა შვილებმა დაბადების დღეზე  როლინგების გიტარისტის, კიტ რიჩარდსის სულ ახლი გამოსული ავტობიოგრაფიული  წიგნი, ლაიფ მაჩუქეს-...  ჩემი აზრით ეს ერთერთი საუკეტესო წიგნია რაც როკნროლზე დაწერილა.

პირველივე გვერდებმა საბჭოთა თბილისში დამაბრუნა... უცნაურია არა? ზოგს პუტინის ხსენება აბრუნებს წითელ წარსულში, ზოგს 37 მანეთის.. ზოგსაც  ჩემსავითღ კიტ რიჩარდსის... ახლავე აგიხსნით რატომ.

წიგნის  პირველ თავში  ავტორი 1975 წელის ამერიკული ტურის ეპიზოდს იხსენებს. რომლის დროს მან გიტარისტ რონი ვუდთან და ორ მეგობართან ერთად გადაწყვიტა მემფისიდან დალასში ავტომობილით ჩასულიყო. ამ იდეამ ჯგუფის ადვოკატი ლამის პანიკაში ჩააგდო, საქმე იმაშია, რომ 1972 წელს პრეზიდენტმა ნიქსონმა ჯონ ლენონის შემდეგ მიზანში როლინგები ამოიღო, პლანეტაზე ყველაზე საშიშ  ნონ გრანტა როკ ჯგუფად შერაცხა.

სამი წლის  შემდეგ  სწორედ ამ ადვოკატის დიდი შრომის შედეგად ჯგუფს პირველად დართეს ნება შტატებში ტურის გამართვის..

კოკაინით, მარიხუანათი და ათასგვარი აბებით გატენილი ავტომობილით არკანსასის შტატის გადაკვეთა,სადაც იმ ხანებში როკ მუსიკის კანონით აკრზალვას აპირებდნენ, სადაც, როგორც მუსიკოსი წერს  თითოეული პოლიციელი ოცნებობდა სამშობლოდან ამ გრძელთმიანი პედერასტი ინგლისელების  გაყრაზე - მართლაც არ იყო კარგი იდეა.

ისინი პირველივე ბენზინის გასამართი სადგურზე დააკავეს …  ეს გრძელი და ძალიან სასაცილო ისტორიაა.. გირჩევთ თავად წაიკითხოთ.

მე კი როგორც გითხარით, ამ ამბავმა ჩემს საბჭოთა 75 ში გადამისროლა… ჩემს ერთი ციცქნა ოთახში, სადაც კედელზე ჟურნალ « კრაკოდილიდან »  ამოჭრილი მიკ ჯაგერის  კონცერტზე გადაღებული ფერადი ფოტო მქონდა გაკრული, « კრაკოდილი »  მას შიმპანზეს ამსგავსებდა. დასცინოდნენ, ასე ვთქვათ…თუმცა უნდა ითქვას შედარება არც ისე არაზუსტი იყო - ჯაგერი მართლა შიმანზეს პოზაში  იდგა სცენაზე და რაღაცას გაჰყვიროდა მიკროფონში.

მაშინ ვერავინ, თვით კიტ რიჩარდიც კი ვერ დამაჯერებდა, რომ ღრმა ამერიკაში როლინგებზე მართლაც  ნადირობა იყო  გამოცხადებული , რომ ბევრ შტატში როკი სახელმწიფოსთვის საშიშ  ფენომენად ითვლებოდა .

მაშინ არც დენის ჰოპერის « იზი რაიდერი » მქონდა ნანახი პიტერ ფონდას და ჯაკ ნიკოლსონის მონაწილეობით და რომ მქონოდა,  არც იმას დავიჯერებდი რომ ამერიკელი ბრიყვები არაფრით არ განსხვავდებოდნენ საბჭოთა ბრიყვებისგან, მეტიც, გრძელი თმების გულისთვის ვისაც გნებავთ იმას ახდიდნენ ვინჩესტერით თავის ქალას … დასავლეთი ჩემი პერსონალური თავისუფლების სიმბოლო იყო , ყოველგვარი პროპაგანდის გარეშე, რადგან ის ჩემამდე უბრალოდ არ აწევდა. იმ ეპოქის ბ კლასად წოდებული აბსოლუტურად იდიოტური პროპაგანდისტული ფილმები მხოლოდ წითელი კავშირის დაშლის მერე ვნახე საფრანგეთში-  რომელთა მიხედვით მე მხოლოდ საბჭოთა ნაცრისფერი სტერეოტიპის ნაწილი ვიყავი. ეს სტერეოტიპი თავისი უბადრუკობით არაფრით განსხვავდებოდა საბჭოთა ანალოგისგან, მეტიც - პროპაგანდის ხარისხით  კრემლი აშკარად უგებდა თეთრ სახლს, ცოტათი მეწყინა კიდეც…

მე ვეკუთვნი თაობას, რომელმაც როკნროლი წლიდან წლამდე ათრია თავისი სუსტი მხრებით საქართველოში, და არა მხოლოდ როგორც რაღაც ელიტარული მუსიკა, არამედ როგორც პოპ კულტურის ჩანასახი… ამით თავისდაუნებურად შეამზადა ბაზა იმისთვის, რომ  რამდენიმე წლის შემდეგ  როდესაც ჩვენ ყველამ ფორმალური თავისუფლება მივიღეთ, დასავლეთთან რაღაც  კულტურული სინქრონიზება  შემდგარიყო… თუმცა არაფერიც არ შედგა. პოსტ საბჭოთა რეალობაში უძრაობის ხანის ანდერგრაუნდზე  მედია-ექსკლუზივი ნაწილობრივ 37 მანეთიანი  გროტესკული კონცეფციის ავტორებმა ჩაიგდეს ხელთ, რომლებიც თავად სარგებლობდნენ ყველაზე ხშირად აეროფლოტის იაფი სერვისით… ასეთებზე ბებიაჩემი ამბობდა, აქვთ და ღმერთმა მისცეთო.. ჩვენ არ გვქონდა ზედმეტი 37 მანეთი …არც ღმერთი გვაძლევდა და ვერც ჩვენით ვშოულოდით. ამიტომ ჩემი პირადი ცხოვრების  მოსაგვარებლად მოსკოვში ყოველ თვე არასდროს მიფრენია. საერთოდ, ჩემი  პირადი ცხოვრების თითოეული ეპიზოდი ყოველგვარი გეოგრაფიის, სისტემის  და ეთნიკურობის მიღმაა, ჩემი ყოველი  სიყვარული, ერთი ღამისაც კი ერთად ერთი და განუმეორებელია.. უბადრუკ 37 მანეთზე  გაცილებით ძვირფასი.

ცხოვრება კიტ რიჩარდსის მარშუტი იყო, ჩემს მემფისსა და დალასს შორის - დამალობანას  თუ დაჭირობანას  თამაში პოლიციასთან, ნომემკლატურულ წითელ  და  ქუჩის შავ მეინსტრიმთან. … ყველაზე თავხედურ ოცნებაშიც ვერ წარმოვიდგენდი, რომ შორეულ  90 იან წლებში როლლინგებს სამჯერ ვნახდი სცენაზე და სამივეჯერ, სეთისფექშენის პირველ ნოტებზე, ერთი და იგივე სცენა  გამახსენდებოდა ჩემი სამოცდაათიანებიდან. თუ როგორ ვუკრავდი გაუთავებლად  პლასტმასის სახაზავიდან გამოჭრილი მედიატორით რიჩარდსის ამ სამ კულტ აკორდს ბებიაჩემის პენსიის დანაზოგით ნაყიდ ჩეხურ შავ ელექტრო გიტარაზე…

აი ამიტომ მაბრუნებს კიტ  რიჩარდსის ხსენება საბჭოთა კავშირში. განსხვავებით იმ ადამიანებისგან, რომლებიც საკუთარი იდენტობის დასტურს ფანტომურ საბჭოთა მენტალიტეტან მარადიულ ბრძოლაში პოულობენ. ხანდახან ასე მგონია, ასეთებს რომ საბჭოთა კავშირი და სტალინი გამოაცალო ერთი დღეც ვეღარ იცოცხლებენ, რადგან   სხვა დასტური საკუთარი არსებობისა არ გააჩნიათ. ან შესაძლოა რაღაცას გულნოდგინედ შლიან საკუთარი მეხსიერებიდან, არ ვიცი. ვერაფრით ვერ ვხვდები ასეთი რა მენტალიტეტი ჰქონდათ რომ მე ვერ ვამჩნევდი.

საბჭოთა მენტალიტეტი   საუკეთესო თავშესაფატია დღევანდელი უნიჭობისა და უხარისხობის გასამართლებლად., ჩვენ 25 წელია კი არ ვაშენებთ, ვცდილობთ გავამართლოდ თუ რატომ არ ვაშენებთ და ვუმტკიცებთ თაობას რომელსაც წითელი კავშირი თვალით არ უნახვს ზუსტად იგივეს, რასაც B კლასის ამერიკული პროპაგანდისტული ფილმები უმტკიცებდნენ როლინგებზე მონადირე ამერიკელებს, ჩვენს პოლიტიკურად სტიგმატიზირებულ საზოგადოებას კიდევ უფრო მეტად ვანაწევრებთ - ეპოქების ლოგიკას ვანგრევთ, ყოველ ახალ თაობას ბედისანაბარა ვტოვებთ, ვარწმუნებთ რომ მას მემკვიდრეობით არაფერი ღირებული არ ერგო… გარდა რამდენიმე ლირიკული კრებულის  და ფიროსმანის ჟრაფისა… სიცარიელეზე ისევ სიცარიელე  შენდება. ყოველი ახალი თაობა ადვილად პოულობს რაიმე უბადრუკ ფსევდო ისტორიულ არგუმენტს, რომ თავის წინამორბედს ხაზი გადაუსვას და  აგრესიული მარტოობისთვის გასწიროს თავი.

9 Mars  2013 Paris